Τετάρτη, 26 Μαρτίου 2014

εκκλησίες: Παναϊά


Το εξωκκλήσι της Παναγιάς στην Κάτω Σκοτίνα

«Παναϊά» λένε το εξωκκλήσι της Παναγίας στα δυτικά της Κάτω Σκοτίνας (υψόμετρο 200 μ). Κτισμένη στο μέσο της κατάπυκνης, ελαιόφυτης περιοχής. Είναι μονόκλιτη εκκλησιά. Παλιότερα ήταν σκεπασμένη με πλάκες -πέτρες-. Τώρα έχουμε κεραμοσκεπή και το εκκλησιαστικό συμβούλιο της ενορίας Σκοτίνας φρόντισε για την ανακαίνισή της. Κατά τον παπά Γιάννη Σκρέτα († 2008), η εκκλησία δεν γκρεμίστηκε. «Δε ντη γκρεμίσαμε», λέει ο παπά Γιάννης. «κάναμε νταβάν’ κινούργιου». Είναι αφιερωμένη στο Γενέσιο της Παναγίας και γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου. Ο λόγος προφανής: επειδή ήταν μετόχι της Παναγίας των Κανάλων. Εδώ, όμως, η βαρύτητα της γιορτής πέφτει στην Παρασκευή της Διακαινισίμου, της Ζωοδόχου Πηγής. Τη μέρα αυτή -τη λαμπριάτικη- ο κόσμος, μετά το «Χριστός Ανέστη», ανοίγει τρανό χορό τραγουδώντας τα «Πασχαλιόγιουρτα» (βλ. τραγούδια στο βιβλίο «η Σκοτίνα» Κώδικας 2007 Θεσσαλονίκη).
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1940 και εξής η περιοχή της «Παναϊάς» αποτελεί ιδιοκτησία του Ν. Α. Παπαζιώγα.  Εξυπακούεται ότι, προηγουμένως, η περιουσία (τριάντα στρέμματα περίπου)    είχε παραχωρηθεί από τη μονή των Κανάλων στην Κοινότητα Σκοτίνας. Στη συνέχεια γίνεται απαλλοτρίωση και συγχρόνως πώληση. Σύμφωνα με πληροφορίες γερόντων, οι ενέργειες γίνανε από την Εθνική Τράπεζα Ελλάδος επί Μεταξά. *

----------
* Ο δάσκαλος Θανάσης Ζιώγας με πληροφόρησε ότι το συμβόλαιο που συντάχθηκε από τη Εθνική Τράπεζα για την πώληση του κτήματος στον πατέρα του Νικόλαο αναφέρει ότι η έκταση ανέρχεται σε 33 στρέμματα.
----------
ΛΑΪΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Ως προς τον συσχετισμό της Παναϊάς με την Παναγία των Κανάλων ο Διονύσης ο Στύλος -Τσιακμάκης-  (συνέντευξη 1980) θα μας πει:

ΤΟΠΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ: «Η Παναγία είνι πουλύ παλιά. Μπουρεί να είνι μπρουστά ‘π’ των     Κανάλων. Διότι αυτά μι τα ήλιγι ι παππούς ι Συντριβάντζ. ΄Οταν έδιωξαν οι Τούρκοι τους καλόηρους, ήρθαν κι συγκιντρώθκαν ζ’ Μπαναϊά, ιδώ. ΄Ηταν ένα μικρό εκκλησάκ’ κι συγκιντρώθκαν αυτού. Μιτά, όταν ο άγιος Διονύσιος ήρθι, έκανι έδρα την Παναγία των Κανάλων. Κι μιτά έψαχνι μέρους για να βρει, να μήν ακούει φουνές απού απλόν άνθρουπουν. Για ν’ αγιάσ’. Κι κατώρθουσι να βρει μέρους του Λ’ τόχουρου. Κι πάει μέσα στα βράχια, βρήκι μέρους ικεί. Ενώ πάει ικεί, εδώ έκτισι μία μικρή εκκλησούλα. Ονομάζιτι Παναγία των Κανάλων. Οι καλουέρ’ απού’ ταν ζ’ Μπαναϊά, έφυγαν κι πήγαν ζ Μπαναγία των Κανάλων. Κι διοικούνταν απού ‘κεί η Παναϊά. Ικεί είχι ηγούμινουν. Οι καλόηρ’ ιδώ έβαλαν ιλιές, γύρω στις 500 ρίζις. Παράρτημα στα Κανάλια».

ΚΟΙΝΗ: Η εκκλησία της Παναϊάς πρέπει να είναι πολύ παλιά. Ίσως να προϋπήρχε  κι αυτής των Κανάλων. Τα λέω αυτά γιατί εμπιστεύομαι σ’ όσα μου έλεγε ο παππούς ο Συντριβάνης. Όταν οι Τούρκοι διώξανε τους καλογήρους, αυτοί ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ στην Παναγιά. Αργότερα, ο άγιος Διονύσιος ήρθε κι έκαμε έδρα τη  μονή των Κανάλων. Έχοντας ορμητήριο τη μονή αυτή έψαχνε να ανακαλύψει ήρεμο μέρος, απαλλαγμένο από κάθε εγκόσμια φωνή. Είχε ένα σκοπό· να αγιάσει. Κι όπως κι έγινε. Βρήκε κατάλληλο τόπο, το Λιτόχωρο. Ψάχνοντας μέσα στους βράχους ανακάλυψε το μέρος που επιθυμούσε. Πριν φύγει από τα Κανάλια, έκτισε μία μικρή εκκλησούλα που φέρει το όνομα «Παναγία των Κανάλων». Και η δικιά μας «Παναϊά» διοικούνταν από ‘κεί. Εκεί είχε ηγούμενο. Οι καλόγεροι εδώ φύτεψαν ελιές, περίπου 500 ρίζες. Δηλαδή, η «Παναϊά» ήταν παράρτημα των Κανάλων.
                                                                   
ΕΙΚΟΝΕΣ
Η καμπάνα «ζ Μπαναϊά» (Ιούλιος 2010
                                                Η "Παναϊά" παρμένη από τα "Καϊακάτκα"
[από το Καϊάκας, παρατσούκλι για τον παππού των Καλαμαραίων στη Σκοτίνα, πληθ. οι Καϊακαί ή Καϊακάδες. Ίσως από την ασχολία τους με τα καΐκια].


               Μετά το αντίδωρο δίνουν τα χέρια για "χρόνια πολλά". Διακρίνονται: Μπροστά η Καλή Μάνου-Καλαμάρα και Θανάσης Γερομιχαλός (†2013). Πίσω ο Λευτέρης Βλέτσης.

                                       Ο επίτροπος Θανάσης Χριστινόπουλος στα κεριά


                                                  Ο Λευτέρης Βλέτσης στον Εξάψαλμο

                                               Μετά την Απόλυση της Θείας Λειτουργίας

Κυριακή, 9 Μαρτίου 2014

πόλεμος: το Ηρώο της Σκοτίνας

Θύματα πολέμων


Σε κάθε εθνική γιορτή η Σκοτίνα τιμά τα θυσιασθέντα "υπέρ πατρίδος" τέκνα της. Οι Αρχές καταθέτουν στεφάνι στο ηρώο, που είναι στημένο στον προαύλιο χώρο του ενοριακού ναού Αγίου Γεωργίου. Η στήλη, που φέρει όλα τα ονόματα "των ηρωικώς πεσόντων", κατασκευάστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1970 με τη μέριμνα και δαπάνη του αείμνηστου Αποστόλου Ηρ. Δάμπλια, δασκάλου και αξιωματικού- τραυματία- του Αλβανικού Μετώπου. Όπως ακριβώς είναι χαραγμένα τα ονόματα, καταγράφονται στον πίνακα που ακολουθεί. Η κίνηση αυτή ας θεωρηθεί σαν τέλεση ελάχιστου μνημόσυνου στους θυσιασθέντες συμπατριώτες προγόνους μας.

α΄ πλευρά
1. Δημήτριος Εμ.  Δάμπλιας                                              Μ. Ασία
2. Βασίλειος Μ. Συντριβάνης                                              Μ. Ασία       
3. Γεώργιος Ι. Κοτσιβός                                                      Μ. Ασία
4. Απόστολος Εμ. Μάνος                                                   Μ. Ασία
5. Μιχαήλ Α. Κοκράνης                                                       Μ. Ασία        "
6. Αντώνιος Δ. Καρκαφίρης                                                Μ. Ασία   
7. Κωνσταντίνος Δ. Πινακάς                                                Μ. Ασία
8. Δημήτριος Α. Γερομιχαλός                                              Μ. Ασία  
9. Κωνσταντίνος Γ. Ζιώγας                                                  Αλβανία
10. Αναστάσιος Λ. Οικονόμου                                            Αλβανία  
11. Απόστολος Ι. Τσινιάνης                                                  Αλβανία
12. Αθανάσιος Ι. Καλιαμπός                                               Μ. Ασία
13. Ιωάννης Ν. Γερομιχαλός                                                Αλβανία
14. Δημήτριος Εμ. Δάμπλιας                                               Εμφύλιος
15. Γρηγόριος Ν. Δάμπλιας                                                 Κατοχή
16. Νικόλαος Γ. Γεωργουλάς                                               Εμφύλιος
17. Γεώργιος Ν. Δάμπλιας                                                   Εμφύλιος   
18. Αντώνιος Απ. Τράντας                                                    Κατοχή
19. Νικόλαος Γ. Παραμύθας                                                 Αλβανία
20. Χρήστος Ι. Στύλος                                                            Εμφύλιος
21. Γεώργιος Απ. Ζιώγας                                                     Εμφύλιος

β΄πλευρά:

1. Γεώργιος Ι. Τράντας                                                         Αλβανία
2. Γεώργιος Ηλ. Σαούλιας                                                   Αλβανία
3. Ιωάννης Ν. Κουκουλιάρας                                               Εμφύλιος
4. Παντελής Απ. Κοκράνης                                                  Εμφύλιος
5. Θωμάς Μ. Συντριβάνης                                                    Εμφύλιος
6. Θεοχάρης Ν. Δάμπλιας                                                   Εμφύλιος
7. Βασίλειος Δ. Πινακάς                                                       Εμφύλιος
8. Θωμάς Γ. Στύλος                                                              Εμφύλιος
9. Λεωνίδας Α. Σκρέτας                                                       Εμφύλιος
10. Δημήτριος Γ. Χριστινόπουλος                                       Εμφύλιος
11. Εμμανουήλ Κ. Παπαγεωργίου                                      Εμφύλιος
12. Αντώνιος Α. Στύλος                                                        Εμφύλιος
13. Δημήτριος Ι. Κουκουσάς                                                Εμφύλιος
14. Δημήτριος Γ. Στύλος                                                       Εμφύλιος
15. Αθανάσιος Δ. Κουμουρτζής                                          Εμφύλιος
16. Αθανάσιος Δ. Σαούλιας                                                 Αλβανία
17. Γρηγόριος Γ. Μπιλιάγκας                                               Εμφύλιος
18. Απόστολος Θ. Κοκράνης                                               Εμφύλιος
19. Ιωάννης Δ. Κοτσιβός                                                       Κατοχή    
20. Θωμάς Χ. Σακελλαρίου                                                  Εμφύλιος
21. Μαρία Ι. Δάμπλια                                                             Εμφύλιος
22. Γραμματή Α. Συντριβάνη                                                  Κατοχή)
23. Καλούδα Γ. Στύλου                                                           Εμφύλιος
24. Πηνελόπη Α. Καλαμάρα                                                  Εμφύλιος