Τρίτη, 30 Δεκεμβρίου 2014

Ιςτορία: η Κάτω Σκοτίνα σχηματικά


Το χωριό

 

Επεξήγηση στην παρακάτω λίστα

1. Αϊ-Γιώργης-Κέντρο, ενοριακός ναός με πλούσιο καλλιτεχνικό περίβολο που εξυπηρετεί τους κατοίκους για πραγματοποίηση εκδηλώσεων, Περισσότερα βλέπε ιστοσελίδα: kaliampos-ioannis-skotina.blogspot.gr, ανάρτηση14.4.2014.
2. Βασίλα, οικισμός στα δυτικά του χωριού. Λεπτομέρειες βλέπε ανάρτηση 11.2.2014.
3. Κεραμίδα (η), τοπων. ή μάλλον η βρύση με το όνομα "Κεραμίδα" ανάμεσα στη "Βασίλα" και "Παναϊά". Φαίνεται, πως, παλιότερα, το νερό έτρεχε από κεραμίδα. Ο Δημητρός Παπαγεωργίου μας λέει: "Ι Σχουρημένους ι Πουτιός ι Ντάμπλιας, όταν ήταν πρόιδρους μαζί μι του Γκουκουλιάρα κατέβασαν του νιρό μι κιούγκια απ' τ' αναβρικό τ' Καϊάκα. Τρύπσαν πεύκα,  τα τρύπσαν μι ν' αρίδα, τα βίδουσαν κι παράχουσαν μέσ' στου χώμα κι ήφιραν του νιρό απ' τ' αναβρικό τ' Καϊάκα».
4. Παναϊά,  εξωκλήσι στην κορυφή του χωριού. Λεπτολέρειες βλέπε ανάρτηση 26.3.14
5 Μανέικα (τα), τοπων. στην περιοχή των Μαναίων, κοντά στη Λάκκα Γίδα στην Κάτω  Σκοτίνα.
6. Αγιάννης, εξωκλήσι στα δυτικά του χωριού κοντά στα «Μνημόρια». Κατατοπιστικά στοιχεία βλέπε ανάρτηση 27,8.14.
7. Πλατάνια (τα), τοπων. στα Κοιμητήρια του χωριού. Η ονομασία οφείλεται στα πολλά πλατάνια του τόπου.
8. Κοτσέκι (Κουτσέκ') τοπων. και η ομώνυμη πλατεία του χωριού μέχρι τα τέλη του 1960. Η ονομασία από το "κοτσέκι" = αποθήκη του τσιφλικά, όπου συγκεντρώνονταν η συγκομιδή. Εκεί έπαιρναν το φόρο οι Τούρκοι "τζιλέμπδις" από τα φασόλια, σιτάρι, καλαμπόκι κλπ.  Τα ταίριαζαν έτσι, ώστε να σχηματίζουν "σουρούλια-σουρούλια" μπροστά στους εφόρους. Αλλού κοτσέκι = α) μεγάλη αποθήκη στην οποία σύναζαν τα σιτηρά τους οι αγάδες, όπου και το κουνάκι του σούμπαση (αντιπροσώπου του αφέντη), β)   κοτσέκια ήταν και διχάλες ξύλινες, επάνω στις οποίες στηριζόταν μακρύ δοκάρι για το κρέμασμα των καλαμποκιών, γ) στον Α. Καρκαβίτσα ("Ζητιάνος") κιουτσέκι=υπόστεγο από καλάμια.
9. Νταλίγκα (η), πηγή με άφθονο νερό, χαμηλότερα από τα Καλιαμπέικα. Παλιότερα προμηθεύονταν νερό από την πηγή αυτή όλες οι γύρω  περιοχές.  
10 «Σπίτια» (τα), οικισμός στα νότια του χωριού, πιθανόν από τα σπίτια που είχαν κτισθεί στη θέση των καλυβιών. 
11. Αναβρικό Παπαγιάννη, πηγή δροσερή κοντά στα «Παπαγιαννάτ'κα» (τα), τοπων. πιo πάνω από τη Βασίλα, όπου και τα παλιά κτήματα κάποιου παπά Γιάννη (πρεσβυτέρα η Μόρφω, αδερφή η Τσιτσίλου).
12. Αγία Τριάδα-Γαβρί. Βλέπε ανάρτηση ιστοσελίδας της 3.6.14. Γαβρί (το) ή τα Γαβριά, συνοικία στην περιοχή της   Αγίας Τριάδας). Για την ονομασία υπάρχουν διάφορες εκδοχές, η πρώτη λέει ότι  εκεί υπάρχουν πολλά γαβριά, η δεύτερη ότι παλιότερα ο μακαρίτης Βαγγέλης Γαβρής έκτισε εκεί μια καλύβα, που τη λέγανε «καλύβα του Γαβρή».
13, Αγία Παρασκευή, βλέπε ανάρτηση 16.7.14.
14. Ερκειάδες, στα τελευταία χρόνια (αρχές δεκαετίας 2010) κτίζεται οικοδομικό συγκρότημα ((νέος οικισμός) στα βορειοανατολικά, κοντά στα Καλιαμπάτκα και Πινακάτκα.
15. Παναγία Φανερωμένη, εξωκλήσι στην παραλία Σκοτίνας που κτίστηκε το καλοκαίρι του ’14 με τη φροντίδα του νέου Μητροπολίτη Κίτρους κ. Γεωργίου
16. Γιαλός-Παραλία, όπου κατά τη θερινή περίοδο παρατηρείται ικανοποιητική τουριστική κίνηση.
17. Μπέρη, ν.δ του χωριού, όπου παλιότερα οι τσομπαναραίοι, στάλιζαν τα γίδια (υπήρχε πηγή με αρκετό νερό). Σήμερα περιτριγυρίζεται από νεόκτιστες βίλλες.
18. «Γραμμή», έτσι λέμε το σημείο της σιδηροδρομικής γραμμής, Μέχρι πρότινος (δεκαετία 2000) υπήρχε και υπάρχει μικρό κτίριο για την εξυπηρέτηση των ταξιδιωτών, «Κατέφκα ζ ντ ‘Γραμμή να πάρου του τρένου».
19. Εθνική οδός (ΠΑΘΕ, Πάτρα-Αθήνα-Θεσσαλονίκη-Εύζωνοι).
            Το διάσπαρτο οικισμών και εκκλησιών του χωριού δικαιολογείται από το γεγονός ότι πριν από τη δεκαετία του 1930 οι κάτοικοι κατέβαιναν από την Άνω στην Κάτω Σκοτίνα και κτίζανε καλύβες, οι οποίες με τον καιρό γίνανε σπίτια. Βλέπε «λαρωμένη Σκοτίνα» (ιστοσελίδα, ανάρτηση  της 21.11.2013).


Τετάρτη, 17 Δεκεμβρίου 2014

τραγούδι: (Γάμος) «έβγα, έβγα πιθιρούλα».



 
         Ο Γάμος έχει διάφορες φάσεις. Για κάθε φάση ταιριάζει κι ένα τραγούδι. Η υποδοχή της νύφης από την πεθερά θεωρείται κορυφαία στιγμή. Η διαδικασία χαρακτηρίζεται από τα εξής στιγμιότυπα: α) στην εκκλησία γίνεται ο συνήθης χαιρετισμός, β) στήνεται χορός στον αυλόγυρο της εκκλησίας *, γ) στη συνέχεια ο κόσμος τραγουδώντας κατευθύνεται προς το σπίτι του γαμπρού. Προηγούνται τα όργανα (συνήθως κλαρίνο, βιολί, λαούτο), δ) τα πεθερικά της νύφης προπορεύονται, φτάνουν πρώτοι στο σπίτι και ετοιμάζονται καταλλήλως, ε) ακολουθεί αλληλοασπασμός (κυρίως από γονείς και συγγενείς), στ) η χαρά φουντώνει, όταν η πεθερά ανοίγει τον χορό της «κουλούρας» (καμαρώνει κρατώντας την κουλούρα ψηλά). Στη συνέχεια ακούγεται το τραγούδι της πεθεράς:

λαός:  Έβγα έβγα πιθιρούλα,
                                             φέρ’ ι γιος σου πιρδικούλα,
                                             μι τη ζάχαρη πλασμένη,
                                             μι του μέλι ζυμουμένη.

    πεθερά: Βρε, καλώς τον τον ιγιό μου,
                                                      πάει μονός κι ήρθι ζιβγάρι.

λαός:  Έμπα έμπα, κυρά νύφη,
                                                      μέσ’ στου κύρ γαμπρού του σπίτι.

                                                  νύφη:   Δε μπααίνου, δε σιβαίνου,
                                                                  ‘γώ του σπίτι δε ντου ξέρου.

      λαός:    Έμπα έμπα, κυρά νύφη,
                                                                  να γιννήσεις, να κλουσήσεις,
                                                                  δώδικα πιδιά να βγάλεις
                                                                  κι ούλα ’ρσινικά να είνι.

         Πεθερά και νύφη μπαίνουν «στου γκαλό τουν ουντά» (στην επίσημη κάμαρη). Κερνάει στη νύφη γλυκό και λικέρ. Αυτό αρκεί για μια ανάσα, αφού έξω στην αυλή  γίνεται χαλασμός. Τα κλαρίνα βαράνε και βαστάνε το χορό.
----------
* στην Άνω Σκοτίνα στήνανε χορό στον «Πλάτανο», δηλαδή  «ζ μπλατέα» (στην πλατεία) του χωριού ή «σ’ ν’ αυλή τς Στύλινας» (στην αυλή της Στύλαινας, προς τα δυτικά της πλατείας).   

   Παντρεύεται ο Βαγγέλης Α. Γερομιχαλός. Προπορεύονται οι: παππούς του Βαγγέλης Α. Γερομιχαλός και ο πατέρας του Θανάσης. Ο Μανόλης Παπαγεωργίου στο κλαρίνο και Χρήςτος Σάκαρης στην κιθάρα. 

 



                               Η θειά Βαγγέλινα (Όλγα Καλιαμπού-Γερομιχαλού) 
                                                     δέχεται συγχαρητήριες ευχές.

Κυριακή, 7 Δεκεμβρίου 2014

ιστορία: Σκοτίνα-τοπική αυτοδιοίκηση


1. Κάτοικοι

Ντόπιοι (γηγενείς)., «(Στην κοινότητα δεν κατοικούσαν μουσουλμάνοι, παρά μόνο Έλληνες. Μετά την απελευθέρωση της Πιερίας από τον τουρκικό ζυγό ο πληθυσμός της κοινότητας ανερχόταν σε 534 κατοίκους. Από αυτούς οι 317 ήταν άρρενες και οι 217 θήλεις. Στον οικισμό υπήρχαν 120 οικίες. Υπάγονταν στον δήμο Λιτοχώρου, μαζί με τις κοινότητες της Λεπτοκαρυάς, Παντελεήμονα και Πούρλιας (Πόρων). Τον επόμενο χρόνο (1914) ο πληθυσμός της αυξήθηκε σε 600 κατοίκους» (ιστορικό αρχείο Μακεδονίας, βλ. πηγές του βιβλίου «η Σκοτίνα» 2007)).                              
Αναφορικά με την κίνηση του πληθυσμού θεωρώ ότι είναι χρήσιμη η παράθεση του παρακάτω πίνακα:

1890   10 οικογένειες μετακινούνται από την Άνω στην Κάτω Σκοτίνα.
1913  Σε πίνακα πληθυσμού Υποδιοίκησης Κατερίνης αναφέρεται η Σκοτίνα με πληθυσμό Ορθοδόξων 584 συνολικά και 120 οικίες. Ανήκε στον Δήμο Λιτοχώρου.
1920 Κάτοικοι 636
1922 Σύσταση κοινότητας Σκοτίνας (Β.Δ. 7.2.22, φεκ. α’ 19|22).
1928  Κάτοικοι 741
1930 Μετακίνηση για Κάτω Σκοτίνα 60 οικογένειες. Έχουμε 2 σχολεία, 3 δασκάλους, 144 παιδιά. Η Παναϊά μετόχι στα Κανάλια μέχρι το 1930.
1938 Μεταφορά έδρας της Κοινότητας από Άνω στην Κάτω Σκοτίνα. Διοικούσα επιτροπή: Νικόλαος Ζιώγας (πρόεδρος), Νικόλαος Δάμπλιας, Δημήτριος Μήτσιος και Αθανάσιος Πλεξίδας.
1940  Κάτοικοι: Άνω Σκοτίνα 353, Σκοτινιώτικα 640.
1948 Εκκένωση του χωριού, οι κάτοικοι διασκορπίζονται ώς πρόσφυγες λόγω του Εμφυλίου σε διάφορα χωριά και πόλεις της πατρίδας (Λεπτοκαρυά, Λιτόχωρο, Κατερίνη, Θεσσαλονίκη, Λάρισα και αλλού).
1950 Επαναπατρισμός. Η Πολιτεία θέτει δυο προτάσεις: να φτιαχτεί χωριό στην Παραλία ή να γίνει επισκευή των σπιτιών στον ίδιο χώρο που τους βρήκε ο Εμφύλιος. Επιλέχτηκε η δεύτερη πρόταση.
1951 Πληθυσμός: Άνω Σκοτίνα 75, Κάτω 1084 (1159;).
1961 Πληθυσμός Άνω Σκοτίνας 89, Κατω 1257.
1965 Εγκατάλειψη Άνω Σκοτίνας. Ο οικισμός «Λείβηθρα» ονομάζεται Σκοτίνα.
1981 Κάτοικοι 1200
1991 Κάτοικοι  967 (1075;)
1999  Δημοτικό διαμέρισμα στον νεοσύστατο Δήμο Ανατολικού Ολύμπου (Καποδίστριας), κάτοικοι 1024
2001 Κάτοικοι   960 (1075;).
2011 Με το ν. «Καλλικράτης» το δημοτικό διαμέρισμα Σκοτίνας υπάγεται στον δήμο Δίου-Ολύμπου (πληθυσμός 29.12.2.012: Άνω Σκοτίνα 0, Κάτω Σκοτίνα 883, Παραλία 66, σύνολο 949).

2. Γραμματεία. Στο Κοινοτικό γραφείο Σκοτίνας υπηρέτησαν οι:
α), Βλέτσης Αθανάσιος,  από συστάσεως της Κοινότητας μέχρι το 1957.
β) Βασίλειος Ν. Δάμπλιας, από 1.1.1958 μέχρι. 2001.
γ) Γιώργος Β. Δάμπλιας, από 2001 μέχρι καταργήσεως του θεσμού της Κοινότητας και δημιουργίας του Δήμου Ανατολικού Ολύμπου 1999 (ν. Καποδίστρια). 

Το παλιό δημοτικό Σχολείο (δεκαετία 1930) στην Κάτω Σκοτίνα ("Κοτσέκι"). Λειτούργησε μέχρι τη δεκαετία του 1960. Έκτοτε χρησιμεύει ως χώρος Τοπικής αυτοδιοίκησης.

3. Πίνακας προέδρων. Παραθέτω πίνακα προεδρικής θητείας της Σκοτίνας, όπως ακριβώς μου τον έστειλε ο γραμματέας της Κοινότητας αείμνηστος Βασίλειος Ν. Δάμπλιας.

1930 Δημήτριος Δάμπλιας
1932 Ηρακλής Δάμπλιας
1934 Δημήτριος Δάμπλιας
1935 Γεώργιος Καρκαφίρης
1937 Δημήτριος Τσιομάνης
1939 Νικόλαος Ζιώγας
1940 Αθανάσιος  Δ. Πλεξίδας                     
1944 Ιωάννης Ν. Κουκουλιάρας     
1945 Νικόλαος Β. Δάμπλιας              
1948 Ιωάννης Α. Παραμύθας            
1949 Γεώργιος Ν. Καρκαφίρης       
1951 Απόστολος Ε. Δάμπλιας         
1952 Λεωνίδας Μ. Συντριβάνης        
1953 Εμμανουήλ Δ. Δάμπλιας           
1954 Βασίλειος Γ. Γερομιχαλός      
1955 Γεώργιος Ν. Γεργολάς                
1962 Ευάγγελος Α. Γερομιχαλός      
1964 Αθανάσιος Γ.Βλέτσης             
1966 Ιωάννης Γ. Τσινιάνης                     
1974 Νικόλαος Θ. Δάμπλιας                  
1975 Αντώνιος Α. Κουκουσάς              
1979 Δημήτριος Α. Πλεξίδας                
1983 * Αστέριος Α. Στύλος                       
1985 Παντελής Π. Κοκράνης                
1987 Αντώνιος Α. Κουκουσάς              
1991 Νικόλαος Γ. Γεργολάς                  
1995 Παντελής Π. Κοκράνης                 
----------
* Από τη χρονολογία αυτή πληροφοριακά στοιχεία πάρθηκαν από το κοινοτικό κατάστημα Σκοτίνας, μόλις άρχισε να ισχύει ο “Καποδίστριας”.                      
----------
Σημείωση: Από αφηγήσεις συμπατριωτών φαίνεται ότι ο Ποτιός Δάμπλιας χρημάτισε πρόεδρος κατά τα έτη 1920-22, 1946. Αναφέρονται και τα ονόματα: Νάσιος Πλεξίδας, Δημήτριος Γερομιχαλός, Ιωάννης Μπιλιάγκας.                                                                                                          ----------                                                                                                       Πηγές: α) αφηγήσεις κατοίκων Σκοτίνας, β) Κοινοτικό κατάστημα Σκοτίνας, γ)  Βικιπαίδεια, δ) «Φωνή του Ανατολικού Ολύμπου», (αρ. φ. 5/1.9.2007)..

Υποσημείωση: Στις αρχές του 1910 πρέπει να πετυχαίνει συνεχή εκλογή προέδρου ο παππούς Γεωργάκης Κοτσιβός-μουχτάρης. Αυτό φαίνεται και από το γεγονός, που ο παππούς Καλιαμπός του ζήτησε χρηματική συνδρομή,  όταν το παιδί του Απόστολος είχε απαχθεί ώς όμηρος από τον αρχιληστή Τζιατζιά.  

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΠΡΟΕΔΡΩΝ







Επώνυμα. Επιστρατεύοντας τη μνήμη μας και συμβουλευόμενοι τους εκλογικούς
καταλόγους ψηφοφόρων (1994), καταγράφουμε κύρια επώνυμα του χωριού:
    
      Αγγέλης, Βαγγελάκος, Βλέτσης, Γαβρής, Γανωτής, Γατσιός, Γεργωλάς, Γερομιχαλός, Γεροστέργιος, Γκάρας, Γκοθώνας, Γκόρης, Γκριμούρας, Δάμπλιας, Δήμος, Ζιώγας, Καλαμάρας, Καλιαμπός, Κανούλας, Καραλής, Καραμανώλας, Καρκαφίρης, Καψάλης, Κοκράνης, Κορκόβιλος, Κοτσιβός, Κουκουλιάρας, Κουκουσάς, Κουμουρτζής, Μάνος, Μαρνέλας, Μελιόπουλος, Μερίκος, Μητός, Μητσιάνης, Μήτσιος, Μιχαλός,  Μπιλιάγκας, Μπόσκος, Νικολός, Οικονομίδης, Οικονόμος, Οικονόμου, Παπαγεωργίου, Παπαζιώγας, Παπαοικονόμου, Παπασακελλαρίου, Παραμύθας, Πινακάς, Πλεξίδας, Πολυχρός, Σακελλαρίου, Σαούλιας, Σκρέτας, Στρανιάρης, Στύλος,

Επώνυμα που ο χρόνος τα έθεσε σε αφάνεια:
Βαϊνάς, Γιαβάνος, Γιαννιός, Γκαγκανάσης, Γκέκας, Γκουντιλιάς, Γκρίνιας, Δούκας. Καραγιάννης, Καραγιαννίδης, Καρουφλάς, Κατσικόγιαννος, Κυπαρίσης, Κυρίτσης, Μαγκαντάσης, Μελιγκόπουλος, Μιχαηλίδης, Μπασιάλας, Μπέντης, Μπουκουβάλας, Παπακυριάκου, Πατσιός, Πρίντζης, Τσιόκας, Φαντάρας.

Δευτέρα, 24 Νοεμβρίου 2014

ιστορία: ΣΚΟΤΙΝΑ-γενικά





1. ΘΕΣΗ

α. «Απαλνή, Ακατνή»-διάκριση. Η Σκοτίνα πιάνει την περιοχή του ΝΑ τμήματος του Κάτω Ολύμπου. Γειτονεύει με τα χωριά Λεπτοκαρυά, Καλλιπεύκη, άγιο Παντελεήμονα, Πλαταμώνα.  Στην τοποθεσία “Κατή” έχουμε το “τριεθνές”. Δηλαδή το σημείο, όπου ακουμπούν τα σύνορα τριών περιοχών: Σκοτίνας, Καλλιπεύκης και Κρανιάς. «Του Παντλιμουνίτκου δεν έφτανι ώς τ’ Κατή. Σταματούσι στου Γρουνουκέφαλου» (η περιοχή του αγ. Παντελεήμονα δεν έφτανε μέχρι την τοποθεσία “Κατή”. Σταματούσε στη θέση “ Γρουνοκέφαλο”  (Γ.  Λ. Οικονόμου).


 

Έχουμε Άνω (απαλνή) και Κάτω (ακατνή) Σκοτίνα. Παλιότερα το καθαυτό χωριό ήταν  η “απαλνή” Σκοτίνα. Στην Κάτω Σκοτίνα κατέβαινε ο κόσμος και συμμάζευε τα γεννήματα μέσα σε καλύβες. Για το λόγο αυτό η “ακατνή” πήρε το όνομα “Καλύβια Σκοτίνας”. Κατά το φθινόπωρο κουβαλούσαν τη σοδιά “σιαπάν” *. Επειδή δε η ταλαιπωρία ολοένα και μεγάλωνε, αναγκάστηκαν οι άνθρωποι να μετατρέψουν τις καλύβες σε σπίτια και, σιγά-σιγά, να φτιάξουν Εκκλησία και σχολείο. Έτσι εξηγείται το γεγονός, που η Κάτω Σκοτίνα είναι πάρα πολύ αραιοκατοικημένη (βλ. “η λαρωμένη Σκοτίνα” στο βιβλίο μου «η Σκοτίνα» 2007).
Κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας, η παντός είδους σοδιά των κατοίκων του χωριού, πριν μετακομιστεί (συμμαζευτεί) στις καλύβες, συγκεντρώνονταν -αναγκαστικά- σε μια κεντρική αποθήκη, “κουτσέκ’” του τσιφλικά. Εκεί, μπροστά στους “τζιλέμπδις” (Τούρκους εφόρους) οι κάτοικοι άφηναν (εναπέθεταν) τα προϊόντα τους. Τα ταίριαζαν όλα σε “σουρούλια-σουρούλια” (σε σωρούς) τα φασόλια, τα σιτάρια, τα καλαμπόκια, τα ρεβύθια, τα κουκιά (κ’κιά), βρύζα κ. ά. Απ’ εδώ πήρε την ονομασία η πλατεία της Κάτω Σκοτίνας “Κουτσέκ’” (κοτσέκι).
Στον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο η κοινότητα μεταφέρεται από την Άνω στην Κάτω Σκοτίνα**. Δημοτικό σχολείο και ενοριακός ναός***  υπήρχαν και πριν τη σύσταση Κοινοτικού συμβουλίου.****
----------
* ο όρος “σιαπάν” είναι συνώνυμος με τον όρο “απαλνή”. Καθώς και ο όρος “σιακάτ” με την “ακατνή”. Όταν λέγανε λ.χ. “ι πατέρα ζ μ’ είνι σιακάτ”, εννοούσαν “ο πατέρας μου είναι στην Κάτω Σκοτίνα”. ΄Η, πάλι , με τη φράση “κα τα μούρκια ανέφκα σιαπάν”, δηλώνουμε, πως “κατά το σούρουπο ανέβηκα στην Άνω Σκοτίνα”.
** τελευταίος πρόεδρος στην Άνω Σκοτίνα φέρεται ο Δημήτριος Τσιομάνης (1937-38) Ο Τσιομάνης Δημήτριος κατάγονταν από την Καρυά Ελασσόνας. Έρχεται στη Σκοτίνα και εργάζεται ως κρεοπώλης. Παντρεύεται τη χήρα Τριανταφυλλιά, η οποία είχε δοθεί ως ψυχοπαίδι στον Ιωάννη Τράντα. Αποκτούν την Όλγα, σύζυγο του Θωμά Συντριβάνη. Η Τριανταφυλλιά (καταγωγή από Παντελεήμονα) είχε πρώτο άντρα τον Θωμά Δάμπλια από τον οποίο απέκτησαν τον Δημήτριο-Πουτιό Δάμπλια ή Τράντα. Για να κληρονομήσει τα κτήματα του Τράντα, διατηρεί το όνομα Τράντας.
*** ανεξάρτητα με το θέμα της Κοινότητας, ενορίες υπήρχαν δύο. Της Κοίμησης της Θεοτόκου (επάνω) και του Αγίου Γεωργίου (κάτω). Πρώτος εφημέριος της Κάτω είναι ο παπά Μιχάλης Τσιαπάρης, προκάτοχος του παπά Γιάννη Μπιλιάγκα (χειροτονία 1938), πεθερού του παπά Γιάννη Σκρέτα. Τελευταίος εφημέριος στην Άνω Σκοτίνα φέρεται ο παπά Λεωνίδας Οικονόμου (+1946).
**** η έδρα της κοινότητας μεταφέρεται από την Άνω στην Κάτω Σκοτίνα το έτος 1938 από διοικούσα επιτροπή, που την αποτελούν οι  α) Νικόλαος Ζιώγας (πρόεδρος), β) Νικόλαος Δάμπλιας, γ) Δημήτριος Μήτσιος και δ) Αθανάσιος Πλεξίδας.

β. Εμφύλιος. Στα χρόνια του εμφυλίου πολέμου (1946-1949) η Σκοτίνα (Άνω και Κάτω) αδειάζει για να δοκιμάσει τους καρπούς της ξενιτιάς και τη μοίρα του ανταρτόπληκτου. Μετά τον επαναπατρισμό η Άνω Σκοτίνα εγκαταλείφθηκε εντελώς. Στη δεκαετία του 1980 εκεί ψηλά δε βλέπεις, παρά ετοιμόρροπα σπίτια, ερείπια και ερημιά. Και μια οικογένεια.  του μπαρμπα Νικόλα του Τράντα. Ό,τι χρειάζεται για να συντροφεύει την Παναγιά.

γ. Σήμερα. Στους τελευταίους καιρούς οι “καβαλαραίοι”* της “μηχανής” πάνε να σπάσουν ετούτη την ερημιά. Με τη διαφορά, πως ο “Πλάτανος”** λιγώθηκε στο θρήνο. Όχι για τη μαγάρα που θα ξεράσει ολόγυρα η ακόρεστη μανία της “εισβολής”. Αυτή θέρετρο έψαχνε. Ο “Πλάτανος” θα κλάψει για του τρανού χορού το χαμό και το θάψιμο της “Ουργιάνας”.***
----------
* αυτοί που κυκλοφορούν με ι.χ. αυτοκίνητα..
** ο μεγάλος πλάτανος της κεντρικής πλατείας της Άνω Σκοτίνας. Κατεπέκταση η ομώνυμη πλατεία.
*** παιχνίδι των νέων της Σκοτίνας, πού παίζεται γύρω από τον πλάτανο (βλ. κείμενο “Ουργιάνα” στο βιβλίο Ιω. Καλιαμπού «η Σκοτίνα» 2007).

2. ΟΝΟΜΑΣΙΑ

εκδοχή α. Η λαϊκή παράδοση αναφέρει ότι την πρώτη θέση στις ασχολίες των κατοίκων κατέχει η επεξεργασία σκουτιών. Τα σκουτιά (μάλλινα υφάσματα) τα πουλούσαν στην αγορά για να εξασφαλίσουν ένα μέρος “πόρου ζωής”. Από τα υλικά του ζώου (skot) καταςκεύαζαν τα υφάςματα. Για το σκοπό αυτό η κάθε οικογένεια διατηρούσε αργαλειό. Την άποψη αυτή ασπάζεται και ο αείμνηστος Παρθένιος Βαρδάκας, Μητροπολίτης Κίτρους, υπογραμμίζοντας: “το χωρίον ωνομάσθη Σκοτίνα εκ της κατεργασίας μαλλίνων υφασμάτων (σκουτιών) εις παλαιότερα νεροτριβεία”. Εξάλλου ο Δημήτριος Χατζόπουλος στην εφημερίδα "Ελεύθερος Άνθρωπος", 7.8.1932, υπογραμμίζει: Και το ευμορφότατον χωρίον του Κάτω Ολύμπου Σκουτίνα, ένα από τα δασωδέστερα ορεινά χωριά της Ελλάδος, οφείλει το όνομά του εις παρομοίαν υφαντουργίαν "σκουτιών" (οπα, σ. 298).
εκδοχή β. Ο  Π. Αναγνωστόπουλος, γυμνασιάρχης (και καθηγητής μου στο γυμνάσιο Κατερίνης), δανείζεται την άποψη από τον Σκοτίνα Δία και σημειώνει: “Άνω και κάτω Σκοτίνα προς διάκρισιν. Η άνω παλαιότερον εγκαταλειφθέν χωρίον εις υψ. 730 μ. εκλήθη κατά την παράδοσιν Σκοτίνα εκ της ομωνύμου τοποθεσίας του, διότι συχνά εκ της πυκνής ομίχλης και των νεφών καλύπτεται υπό σκότους...”.
εκδοχή γ. Στα σλαβικά η λέξη σκοτ σημαίνει κοπάδι και σκοτίνα μέρος κοπαδιού. Έχοντας υπόψη ότι η Σκοτίνα των Αντιχασίων ευνοούσε την ανάπτυξη της κτηνοτροφίας, υποθέτουμε ότι οι μετανάστες της παλιάς Σκοτίνας φέρανε και το όνομα στη νέα Σκοτίνα.
εκδοχή δ. «το όνομα του χωριού Σκοτίνα έχει παρετυμολογηθεί... εξ ανδρωνυμικού «Σκοτίνης», εξ ου Σκοτίναινα > Σκοτίνα...Η πληροφορία του Κώστα Κρυστάλλη ότι οι Σαμαρινιώτες αποίκησαν ή μετώκησαν στη Σκοτίνα, θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπ’ όψιν. Εάν η μαρτυρία αυτή αληθεύει τότε θα αφορά σε μέρος μόνον και όχι στο σύνολο των οικογενειών του χωριού. Αυτό σε συνδυασμό με τη νέα -και ορθή- ετυμολόγηση του ονόματος σημαίνει ότι η θέση της (Παλαιάς) Σκοτίνας ευρίσκετο στην πορεία νομάδων βοσκών, όπου διέμενεν εποχικώς, πριν η εγκατάσταση λάβει μονιμότερο χαρακτήρα» (Β. Παπαθανασίου)-«Υδρείον, φ.1)    
        
3. ΚΟΙΝΩΝΙΑ

Η αλματώδης μείωση του μαθητικού δυναμικού του δημοτικού σχολείου του χωριού, μας οδηγεί στο συμπέρασμα και της μείωσης των κατοίκων γενικά (υπολογίζουμε να ‘ναι, γύρω στους 1000).
Όσο για την προέλευσή τους, λένε, πως είναι απόγονοι “μιας μάζας ορεινών, που κατέβηκαν εδώ και 400-500 χρόνια περίπου από βόρειες περιοχές της χώρας (Ήπειρος ή Δυτική Μακεδονία).

4. ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Επίσημη αρχαιολογική ενημέρωση  -για την ώρα τουλάχιστο-  δεν έχουμε. Το ότι, όμως, πλείστα όσα παλιοντούβαρα βρίσκονται εγκατεσπαρμένα σε διάφορες τοποθεσίες της περιοχής, το γνωρίζουν και τα μικρά παιδιά της Σκοτίνας. Λεπτομέρειες για όλ’ αυτά αντλούμε από τους παρελάσαντες “τζιουμπαναραίους” (τσοπάνηδες). Αυτοί μας είναι και οι καλύτερες πηγές. Από τις παραδόσεις που κυκλοφορούν στο χωριό, υπογραμμίζουμε τις πιο γνωστές.

παράδοση α. Λέγεται, πως οι πρώτοι άνθρωποι του χωριού κατέβηκαν από τα ορεινά μέρη της Ηπείρου ή Δυτικής Μακεδονίας (Φλώρινα, Κοζάνη) πριν από 450 περίπου χρόνια και εγκαταστάθηκαν  στην τοποθεσία “Λάκκα Γίδα. Εκεί έκαμαν το πρώτο τους χωριό.        Με τον καιρό, τόσο οι ξένοι επιδρομείς (γκέκηδες, Τούρκοι), όσο και διάφοροι πειρατές, άρχισαν να ενοχλούν τα χωριά που γειτονεύουν με τους κάμπους και τη θάλασσα. Οι κάτοικοι της λάκκα Γίδας, για να απαλλαγούν από τα βάσανα και τους κινδύνους που διέτρεχαν από τους δύο αυτούς εχθρούς, πήραν τα βουνά και εγκαταστάθηκαν, πια, στη νέα τους θέση (απαλνή Σκοτίνα).

παράδοση β. Άνθρωποι από την Ήπειρο ή Δυτική Μακεδονία, για να καλυτερέψουν  τη ζωή τους, πήραν το δρόμο της ξενιτιάς. Καθώς κατηφόριζαν προς τα παραθαλάσσια μέρη, γύρω στα 1350-1400 έφτασαν στην περιοχή της σημερινής Κάτω Σκοτίνας, που οπωσδήποτε, τότε, ήταν ακατοίκητη. Φαίνεται, όμως, πως δεν ήταν μονοιασμένοι και δε μπορούσαν να συνεννοηθούν. Γι’ αυτό χωρίστηκαν σε τρεις ομάδες και, αντίστοιχα, έπιασαν τις θέσεις: η πρώτη ομάδα  -η πιο ισχυρή-  τη “Λάκκα Γίδα”, η δεύτερη ομάδα το “Χριστό σ’ τς Κότρις”, η τρίτη ομάδα την “Αγία Παρασκευή”.
Στην αρχή τα πράγματα πήγαιναν καλά, δούλευαν σκληρά καλλιεργώντας τη γη και πάλευαν νύχτα μέρα με την απασχόληση στην κτηνοτροφία. Στη συνέχεια δημιουργείται μια φιλοπόλεμη διάθεση ανάμεσα στα αδελφά, χωριά. Ρίχνονται στη μάχη για διαφορές ασήμαντες. Περισσότερη μανία παρουσιάζεται στα δυο γειτονικά χωριά “Λάκκα Γίδα” και “Κότρες”. Στην αρχή παλεύουν με τις χάρμπες*. Τα πνεύματα ανάβουν με αποτέλεσμα να πιαστούν στα μαχαίρια. Την άγρια κατάσταση πάνε να ημερέψουν οι κάτοικοι της “Αγίας Παρασκευής”. Στα άδικα όμως. Ώσπου, τόσοι νεκροί, τόσα κορμιά θάφτηκαν στο καραούλι, εκεί ψηλά, στη σημερινή θέση “Μνημόρια” (μνήματα=όρια των χωριών). Όσοι απόμειναν, κατάλαβαν, πως δε βοηθάει σε τίποτα το μικρόβιο της διχόνοιας και το δαυλί του εμφύλιου σπαραγμού. Δίνουν τα χέρια. Κτίζουν μαζί το χωριό τους στη θέση “Λάκκα Γίδα” και ξαναρχίζουν  -εκεί πάλι-  τον αγώνα της ζωής.
Όταν, αργότερα, εμφανίζονται οι επιδρομείς, οι πειρατές, οι κακοποιοί και τόσοι άλλοι εχθροί, παίρνουν “των ομματιών“ τους, χώνονται στο παρθένο δάσος, ξεπερνούν τα λακκώματα του “Λάκκου Τσιόκα”. Από ‘κεί  ανοίγονται στα πεύκα και ο πλαϊνός τους βγάζει στην οριστική τους εγκατάσταση: στην Άνω Σκοτίνα. Εκεί ρίχνονται στη δουλειά. Φτιάχνουν αργαλειούς, επεξεργάζονται υφάδια (σκουτιά).


παράδοση γ. Ο κύριος πυρήνας των κατοίκων μετανάστευσε από τη Σκοτίνα των Αντιχασίων στη Σκοτίνα του Ολύμπου (βλέπε ανάρτηση 13.11.2014 «Σκοτίνα Αντιχασίων».
----------
* χάρμπα (η), είδος τόξου, "τα παλιά χουργιά -Χριστός κι Λάκκα Γίδα-πουλιμούσαν μι τς χάρμπις" (Ι. Δήμος-Νικολός). Αυτό μαρτυρείται από ερείπια (ντβάργια) που σώζονται τόσο στο "Χριστό" στις Κότρες, όσο και στην περιοχή της Λάκκα Γίδας στην Κάτω Σκοτίνα.
----------
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Η απορία εξακολουθεί να υπάρχει: οι αγιογραφίες του Αγίου Αθανασίου και «Χριστού» στις Κότρες μαρτυρούν πως κάποιο πολιτισμό κρύβει αυτός ο τόπος. Από την άλλη μεριά εξακολουθεί να υφίσταται η δικιά μας ενοχή για το σημερινό κατάντημα. Να πληροφορηθούν οι νέοι: α) το ιστορικό σχολείο (απαλνή) έπεσε, β) η «Παναγία» «πνέει τα λοίσθια», ο Αϊ-Θανάσης χαντακώθηκε κλπ, κλπ. Γιατί;

ΕΙΚΟΝΕΣ
Άνω-"απαλνή" Σκοτίνα, από τον Αϊ-Θανάση, παρέα με τους Τρανταίους (1961)

Κάτω-"ακατνή"- Σκοτίνα (τμήμα) παρμένη από τα "Μνημόρια (2009)

Ο Γιαλός-Παραλία Σκοτίνας (2010)

ο Πεύκος στο Γιαλό (Σκοτίνα) 








Πέμπτη, 13 Νοεμβρίου 2014

ιστορία: Σκοτίνα Αντιχασίων-έρευνα

 
Το 1993 ο Λευτέρης Α. Καλιαμπός παρουσίασε σχετική μελέτη, ύστερα από έρευνα που έκαμε στην περιοχή Αντιχασίων. Με στοιχεία, που δημοσιεύτηκαν (από τον γράφοντα) στον ημερήσιο τύπο (“Ολύμπιο Βήμα”, 17.9.1994) αποδεικνύει πως οι κάτοικοι της Σκοτίνας, τουλάχιστο κατά το μεγαλύτερο μέρος, προέρχονται από το χωριό Σκοτίνα των Αντιχασίων. Τα ερείπια του χωριού αυτού εντοπίζονται δυο χιλιόμετρα δυτικά της Κουμαριάς, κοντά στη Βερδικούσα (ο γράφων επισκέφτηκε την περιοχή και έχει άμεση γνώση). Η μετανάστευση των κατοίκων της Σκοτίνας των Αντιχασίων στη Σκοτίνα του Ολύμπου έγινε, σύμφωνα με τα αναφερόμενα στοιχεία, κατά τα μέσα του 17ου αιώνα. Όλη η εργασία του Λευτέρη καταγράφεται παρακάτω με μερικές δικές μου παραλλαγές:

Λευτέρης Καλιαμπός

1. Οι ρίζες της Σκοτίνας. «Μια επίσκεψη σ' ένα κοινοτικό δάσος, που απλώνεται στις ανατολικές πλαγιές των Αντιχασίων ορέων, πάνω από το χωριό Βερδικούσα Ν. Λάρισας, στάθηκε η αφορμή για τούτη την έρευνα.
      Ήταν Αύγουστος μήνας του 1993 και, καθώς περπατούσα κατά μήκος μιας κορυφογραμμής των Αντιχασίων, κοντά στα όρια του κοινοτικού δάσους Βερδικούσας, ρώτησα τον δασοφύλακα Βερδικούσας να μου υποδείξει τα όρια του κοινοτικού δάσους, καθώς και την ονομασία του γειτονικού δάσους, που απλώνεται νοτιοδυτικά της κορυφής των Αντιχασίων, όπου ορίζονται τα όρια των νομών Λάρισας και Τρικάλων. Με μεγάλη μου έκπληξη άκουσα την εξής φράση:
           "Από τα όρια του νομού Λάρισας και δυτικά υπάρχει το δάσος "Σκοτίνα", που το εκμεταλλεύεται ο έμπορας Δερμανόπουλος από τα Τρίκαλα και το επιστατεί ο δασοφύλακας Θεόδωρος Μπίτης". 
       Ωστόσο, σε επίμονη ερώτησή μου, γιατί εκείνο το δάσος το ονομάζουν "Σκοτίνα", ο δασοφύλακας Βερδικούσας δε γνώριζε τίποτα. Η άγνοια αυτή του δασοφύλακα δε μ' άφησε ήσυχο. Το μυαλό μου πήγε στις διηγήσεις των πιο γερόντων της Σκοτίνας, που έλεγαν, ότι ήταν απόγονοι μιας μάζας ορεινών κτηνοτρόφων, που, εδώ και μερικούς αιώνες, κατέβηκαν από την Ήπειρο ή Δυτική Μακεδονία στη Σκοτίνα του Κάτω Ολύμπου (βλ.  "Λαϊκή παράδοση στον κ. Όλυμπο" Ιω.   Καλιαμπού). Την επόμενη μέρα, προσπαθώντας να βρω κάποιο πρόσωπο, που θα μπορούσε να γνωρίζει κάτι γύρω από την προέλευση του ονόματος δάσος "Σκοτίνα", πήγα στο δάσος "Σκοτίνα", όπου συνάντησα τον δασοφύλακα Θεόδωρο Μπίτη. Αυτός, εκτός του ότι επιστατεί στο δάσος "Σκοτίνα", κατάγεται και από το χωριό Λογγάς του νομού Τρικάλων, που γειτονεύει με το δάσος. Ο Δασοφύλακας αυτός, λόγω του επαγγέλματος και της καταγωγής του, αποδείχθηκε ότι γνώριζε πάρα πολλά για την περιοχή "Σκοτίνας". 
        Ανάμεσα από όλη τη διήγησή του καταγράφουμε τα παρακάτω στοιχεία, που μας ενδιαφέρουν άμεσα. 
            α. Πριν από μερικούς αιώνες στις νοτιοδυτικές πλαγιές των Αντιχασίων και σε υψόμετρο γύρω στα 700 μ. δυτικά από τα Καλύβια Κουμαριάς της περιοχής Αγριελιάς του νομού Τρικάλων υπήρχε ένα χωριό με την ονομασία "Σκοτίνα". 
         β. Όλοι οι γέροι των τριγύρω χωριών, όπως της Αγριελιάς και του Λιόπρασσου, του Κονισκά, του Λογγά και της Βερδικούσας, έλεγαν και εξακολουθούν να συζητούν ακόμη, ότι οι κάτοικοι του χωριού "Σκουτίνα" αρρώστησαν από μια φοφερή επιδημία. Όσοι απέμειναν, εγκατέλειψαν το χωριό και μετανάστευσαν στον Όλυμπο, όπου και έφτιαξαν νέο χωριό. 
            γ. Σήμερα η περιοχή της Σκουτίνας έχει έκταση 12.000 στρεμμάτων και τη νέμονται όχι τα γειτονικά χωριά, αλλά Μετσοβίτες. Αυτοί χρησιμοποιούν τους εκεί βοσκοτόπους ως χειμαδιά. Εξ άλλου τα Αντιχάσια προστατεύουν από τους βοριάδες ολόκληρη τη νοτιοδυτική περιοχή. 
        δ. Προς την περιοχή Βερδικούσας, μέσα σε δάσος οξυάς, υπάρχουν ερείπια παλιών νερόμυλων, που οι Βερδικουσιώτες τα ονομάζουν "Σκουτινιώτικοι μύλοι". 

2. Έρευνα της περιοχής «Σκοτίνα». Τα ατελή, αλλά έγκυρα στοιχεία που μας  ενδιαφέρουν για την εντόπιση του χωριού "Σκοτίνα" ποικίλουν ως προς την προέλευση. Το πρώτο στοιχείο προέρχεται απ' αυτή την ίδια την παράδοση όλων των γειτονικών χωριών. Πραγματικά. Από συνομιλίες που κάναμε με τους γεροντότερους όλων των γειτονικών χωριών και, κυρίως, με τους ανθρώπους της Αγριελιάς, δεν υπήρχε κανένας που να αμφισβητεί το χωριό αυτό. Όλοι τους το εντοπίζουν δύο χιλιόμετρα δυτικά της Κουμαριάς. 
        Τουρκικές πηγές για την ύπαρξη του χωριού και τον πληθυσμό του,   γενικά, δεν υπάρχουν. Φαίνεται, πως το χωριό δεν ήταν αξιόλογο, ώστε να είναι γραμμένο στις Οθωμανικές απογραφές των κελλαρίων. Ωστόσο. ως μεγάλης αξίας στοιχεία αρχειακού υλικού θα μπορούσαμε να βρούμε στα αρχεία Μητροπόλεων και μοναστηριών. Για το σκοπό αυτό έχουμε καταφύγει στις μελέτες του ιστορικού Κώστα Σπανού, ο οποίος μελετά τις Προθέσεις των μοναστηριών για όλα τα χωριά της Θεσσαλίας. Στο Θεσσαλικό ημερολόγιο του Κώστα Σπανού, που τηρείται στα αρχεία της βιβλιοθήκης του δήμου Λάρισας και συγκεκριμένα στο θεσσαλικό ημερολόγιο του έτους 1993, τόμος 23, σελίδα 89, βρίσκουμε γραμμένο το χωριό "Σκουτίνα" της επαρχίας Καλαμπάκας, όπου υπήρξε ένας αφιερωτής, που αφιέρωσε στη μονή Βαρλαάμ των Μετεώρων το έτος 1613 (πρόθεση 215 της μ.  Βαρλαάμ). 
        Αυτός ο Σπανός ασχολείται πάρα πολύ με όλα τα χωριά της Θεσσαλίας. Τον συνάντησα και τον ρώτησα αν ξέρει κάποιο χωριό "Σκοτίνα",   που υπήρχε στην περιοχή της Καλαμπάκας και μου είπε, ότι, πράγματι εκεί στην περιοχή της Καλαμπάκας υπήρχε χωριό "Σκοτίνα". Τον ρώτησα,   βέβαια, από πότε μνημονεύεται αυτό το χωριό. Μου είπε, ότι, αυτός κυρίως ψάχνει ιστορικά στοιχεία ιερών Μονών. Και βρήκε στη μονή Βαρλαάμ μια αφιέρωση ενός βοδιού από έναν Σκοτινιώτη της περιοχής Αντιχασίων. Επί πλέον, για την υψηλή πιστότητά τους, πηγές είναι και οι στρατιωτικοί χάρτες κλίμακας 1:50.  000 ή ακόμη και αεροφωτοχάρτες κλίμακας 1:20.000, που τηρούνται στα αρχεία των δασαρχείων. 
      Πραγματικά,  μια έρευνα των χαρτών της περιοχής Αντιχασίων, έδωσε απρόβλεπτα αποτελέσματα. Όπως φαίνεται στους χάρτες, δυτικά της Κουμαριάς, είναι σημειωμένα τα ερείπια Σκουτίνας και τα οποία γράφονται επάνω στο χάρτη. Πιο πάνω και πιο νότια από το ρέμα Φουκαλιές, φαίνεται γραμμένο στο χάρτη το ρέμα Σκουτίνας ή Σκοτίνας, ενώ προς τις κορυφές του βουνού Αντιχάσια, πολύ πιο βόρεια από τα ερείπια Σκοτίνας, βλέπουμε γραμμένη τη λέξη "Σκουτίνα". Εκεί, δηλαδή, που βρίσκεται το ομώνυμο δάσος οξυάς. 
        Με βάση τα στοιχεία των χαρτών, είναι εύκολο να οδηγηθεί κανείς στα πραγματικά ερείπια της Σκουτίνας. Τα ερείπια αυτά, φαίνεται ότι έχουν μια ιστορία άνω των 300 ετών, αφού μέσα στο πέρασμα των αιώνων δύσκολα διακρίνει κανείς επιφανειακά θεμέλια των σπιτιών, αν δεν κάνει ειδικές ανασκαφές. Πάντως, προσεκτική παρατήρηση έδειξε την ύπαρξη ενός οικισμού με σπίτια, που, στα θεμέλιά τους τουλάχιστον ήταν λιθόκτιστα, με πέτρινες σκεπές, αφού πουθενά δε βρέθηκε υλικό με κεραμίδι. Ο τύπος του οικήματος που επικρατούσε, ήταν το τετράγωνο περίπου, μικρών, σχετικά,  διαστάσεων. Από το πλήθος των λίθινων σειρών βγαίνει το συμπέρασμα. ότι τα πέτρινα σπίτια δεν πρέπει να ήταν πολλά.  Υπάρχει, δηλαδή, η πιθανότητα να υπήρχαν στον οικισμό σπίτια, κατασκευασμένα από μικρούς πλίνθους, ή καλύβες ξύλινες. Διαπιστώνονται. επίσης, στενοί δρόμοι ανάμεσα στα οικήματα με παράλληλες κατευθύνσεις. Φαίνεται επίσης, ότι πολλά οικήματα επεκτείνονται και έξω από τον οικισμό, σύμφωνα με τις κτηνοτροφικές ανάγκες της τότε νομαδικής ζωής. 
        Αξιόλογα ερείπια παλιού νερόμυλου διακρίνει κανείς στις κορφές του βουνού Αντιχάσια και μέσα σε δάσος οξυάς προς την περιοχή της Βερδικούσας. Οι Βερδικουσιώτες τη θέση την ονομάζουν "Σκουτινιώτικοι μύλοι". Εκεί οι νερόμυλοι λειτουργούσαν μάλλον κατά τη θερινή περίοδο κάτω από τα άφθονα νερά του δάσους της οξυάς. Και τούτο, γιατί κατά τη θερινή περίοδο το ρέμα της Σκουτίνας στα χαμηλότερα υψόμετρα δεν κρατούσε νερό για τη λειτουργία νερόμυλων κοντά στο χωριό Σκουτίνα. 
     Παρατηρεί, λοιπόν, κανένας πως οι πηγές για την ύπαρξη του χωριού "Σκουτίνα" στη δεδομένη θέση βασίζονται, κυρίως, στην παράδοση των χωριών της περιοχής Αντιχασίων, παρά στην παράδοση των ίδιων των σημερινών Σκοτινιωτών στον Όλυμπο. Αυτό είναι φυσικό, γιατί, κάτι που έμεινε σ' ένα τόπο, το μαρτυρούν τα ίδια τα ερείπια. Γεγονός, που ανανεώνει συνεχώς τις αναμνήσεις από γενιά σε γενιά. Τα μόνα πενιχρά στοιχεία που έχουμε από την πλευρά των κατοίκων της σημερινής Σκοτίνας στον Κάτω  Όλυμπο, είναι οι διηγήσεις των γερόντων. Κατ' αυτούς οι πρώτοι κάτοικοι κατέβηκαν μάλλον από τα ορεινά μέρη της Ηπείρου ή δυτικής Μακεδονίας.
      Ωστόσο, μπορεί να θεωρηθεί ως αξιόλογη η πληροφορία των Βερδικουσιανών, που υποστηρίζουν ότι στα παλιά χρόνια η Βερδικούσα ανήκε στο νομό Κοζάνης. Καθόλου απίθανο, λοιπόν, και η γειτονική Σκουτίνα,  ως κοινότητα των Αντιχασίων, να ανήκε διοικητικά στο νομό Κοζάνης και έτσι έμεινε ως ανάμνηση η ιδέα, ότι οι Σκοτινιώτες της σημερινής Σκοτίνας προέρχονται από τη δυτική Μακεδονία. Άλλωστε τα όρια Μακεδονίας-Θεσσαλίας επί τουρκοκρατίας δεν ήταν ξεκάθαρα. 

3. Μετανάστευση από Αντιχάσια στον Όλυμπο. Σ' ένα χειρόγραφο της μονής Σπαρμού, που χρονολογείται από το 1602 έως 1978, μνημονεύεται το νέο χωριό Σκοτίνα Ολύμπου για κάποιους αφιερωτές της στη Μονή. Στο βιβλίο του Ευαγ. Σκουβαρά, που εκδόθηκε μέσω της Ακαδημίας Αθηνών το έτος 1967 για την περιγραφή και ιστορία της Μονής Ολυμπιώτισσας Ελασσόνας, βλέπουμε στις σελίδες 166, 176, 245 και 252 να μνημονεύεται το χωριό Σκοτίνα Ολύμπου τόσο για τους αφιερωτές της, όσο και για τον πατριάρχη Καλλίνικο. Ο πατριάρχης Καλλίνικος γεννήθηκε στη Σκοτίνα και σε νεαρή ηλικία είχε ενταχθεί στη μοναχική αδελφότητα της Ολυμπιώτισσας. Συγκεκριμένα, στη σελίδα 252 του βιβλίου που αναφέρουμε, η Σκοτίνα μνημονεύεται σε λίστα με άλλα αξιόλογα χωριά. Αυτό το κείμενο αποτελεί χειρόγραφο του έτους 1709 της Μονής Σπαρμού. Στη σελίδα 176 του βιβλίου,   η Σκοτίνα μνημονεύεται ως Σκουτίνα. Όπως, δηλαδή, την πρόφεραν οι Σκοτινιώτες. 
            Αν συγκρίνουμε τις Προθέσεις των Μονών Βαρλαάμ, που αναφέρονται στη Σκουτίνα των Αντιχασίων το έτος 1613, και του Σπαρμού, που αναφέρονται στη Σκοτίνα Ολύμπου το έτος 1709, βλέπουμε ότι μεσολαβεί όλη σχεδόν η περίοδος του 17ου αιώνα για να υποθέσουμε περίοδο μετανάστευσης. Αυτή θα πρέπει να έγινε κατά τα μέσα του 17ου αιώνα. Για την ενίσχυση αυτής της άποψης συνηγορούν και άλλες αξιόλογες πηγές,  Αυτές πάρθηκαν από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (Εκδοτική Αθηνών-ΑΕ).
            α. Ένας από τους βασικότερους παράγοντες μείωσης ή μετανάστευσης πληθυσμών του 17ου αιώνα είναι η συχνότητα επιδημικών ασθενειών. Με ιδιαίτερη ένταση στη Θεσσαλία εμφανίστηκε η επιδημία του 1667- 68 (σελ,  154 τ,  ΙΑ' ιστορίας Ελληνικού Έθνους).
       β. Η επιδείνωση των κλιματολογικών συνθηκών, ήταν μια άλλη αιτία, που, πιθανώς εξανάγκαζε τους Μετσοβίτες να οδηγηθούν στα μέρη των Αντιχασίων και να παραμείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, κατά τις χειμερινές περιόδους, στα χειμαδιά της Σκουτίνας. Το φαινόμενο της ψύχρανσης της ατμόσφαιρας είναι δεδομένο, ιστορικά, για τις χώρες της δυτικής Ευρώπης, που, σίγουρα, επηρέασε και τα πολύ ορεινά χωριά, όπως είναι το Μέτσοβο (σελ, 153, τ, ΙΑ' της Ιστορίας του Ελληνικού Έθνους). Η παραμονή των Μετσοβιτών στα χειμαδιά της Σκουτίνας σίγουρα προκαλούσε έριδες μεταξύ των Μετσοβιτών και Σκουτινιωτών, με αποτέλεσμα τη φυγή των δεύτερων. 
            γ.  Εκείνο, όμως, που πρέπει να ερευνηθεί βαθιά, είναι το περίεργο γεγονός της κατοχής της εγκαταλειμμένης γης όχι από κάτοικους γειτονικών χωριών, αλλά από Μετσοβίτες. Το ότι οι Μετσοβίτες, σήμερα, είναι κάτοχοι όλων των εκεί βοσκοτόπων, φαίνεται στο βιβλίο ιδιοκτησίας δασικών εκτάσεων, που τηρείται στο δασαρχείο Τρικάλων. Το πιο καταπληκτικό, όμως, αυτής της υπόθεσης, είναι ότι το Μέτσοβο από τη Σκουτίνα απέχει 150 χιλιόμετρα και, για τα μέσα συγκοινωνίας της εποχής εκείνης, αυτό θεωρούνταν τεράστια απόσταση. Ωστόσο, τη λύση αυτή του προβλήματος μας την παρέχει ένα ιστορικό γεγονός, που αξίζει να μνημονευθεί:
          Από τα μέσα του 15ου αιώνα οι βλαχόφωνοι κάτοικοι της οροσειράς της Πίνδου, που υποτάχθηκαν στον Μουράτ Β', εξασφάλισαν διάφορα προνόμια, τα οποία, μάλιστα, για τους Μετσοβίτες αυξήθηκαν το έτος 1659 επί της βασιλείας του Μεχμέτ Δ'. Αυτό συνέβη, επειδή οι Μετσοβίτες από παλιά διευκόλυναν το πέρασμα των τουρκικών στρατευμάτων στα στενά του Μετσόβου (σελ, 152, τ, Γ' της ανωτέρω ιστορίας). Χάρη στα προνόμια αυτά,   επιτρέπονταν η επικοινωνία πεδινών και ορεινών τόπων για τους νομάδες του Μετσόβου. Έτσι φαίνεται, πως τα προνόμια αυτά τους έκαναν κυριάρχους των βοσκοτόπων της περιοχής Σκουτίνας με αποτέλεσμα να εξαναγκάσουν τους Σκουτινιώτες σε μετανάστευση άλλα μέρη, ανατολικότερα, που θα ήταν μακρινά μέρη για τους Μετσοβίτες. 
---------- 

Σημείωση: Το καλύτερο βιογραφικό γράφεται από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο. Στην περίπτωση του αδερφού μου Λευτέρη θα προσθέσω εγώ κάτι που του είναι άγνωστο: η στιγμή της γέννησης (πότε, που, πως).

Ήταν άνοιξη του1944. Στεκόμουνα όρθιος (εννιά ετών παιδί στον «μπαλινόντα» (παλιός οντάς, δωμάτιο), στο Καλιαμπέικο (σπίτι Καλιαμπού) στην Άνω Σκοτίνα πλάι στο τζάκι (παρστιά). Το παραθύρι του «παλινόντα» ήταν χαμηλό. Ακουμπούσε «ζ γκουρουμλιά» (κορομηλιά) της Γιαννούλινας Τράντινας.* Όταν η πόχα ξάνοιγε, το σκυλί χώνονταν και «χόρευε» στον «παλινόντα».  
Η μάνα χωρίς πόνους (δική μου αντίληψη) γεννάει ένα όμορφο παιδί, τον Λευτέρη (τον ονόμασαν έτσι για να φέρει τη λευτεριά). Μπροστά  μου  (λες και ήμουνα μαμή), «πέφτει» το μωρό. Εκείνη, ταλαιπωρημένη από την αγροτική πάλη, δεν επιθυμούσε άλλο παιδί (ο Λευτέρης ήταν το έκτο (και μετά από αυτόν γεννήθηκαν άλλα τρία). Κατέβαλε προσπάθειες να τον «ρίξει». Χαρακτηριστική η περιγραφή (1995) της Μαργαρίτας Δάμπλια-Μήτσιου (ξαδέρφης).

Του Λιφτέρ'! Η μάνα σ’ ήθιλι να τουν ρίξ’. Να, έκατσι ζ γκάσα, στου ζιστό, σ' ένα ντρανό ντινικέ. Έβραζι του νιρό. Έκατσι παναθέ έτσιάϊα. Έκατσι παναθέ να πααίν' ι άμπρους μέσα για να πέσ' (του παιδί). Μ' δεν έπισι. Να πααίν' ι αχνός ζ γκλιά. Να πααίν' μέσα, να του ρίξ'. Να πέσ'. "Δε μπέφτ' ", λέ'. Δεν έπισι. Στου γιατρό, στου Παλέμηνο πάει μι του πουδάρ'. Ήταν ντιλικάτου, δεν έπισι. [Το Λευτέρη! Να, η μάνα σας ήθελε να τον αποβάλει. Κάθισε στην κάσα. Κάτω έβραζε νερό σε έναν τρανό τενεκέ. Το νερό έβραζε. Αυτή κάθισε πάνω από το νερό, να, έτσι που σου δείχνω. Κάθισε κατά τρόπο τέτοιο, ώστε η άχνα από το ζεστό νερό να πάει μέσα στην κοιλιά με σκοπό να πέσει το παιδί. Το παιδί, όμως, δεν έπεσε, άντεξε. Εκείνη προσπάθησε να πάει αχνός στην κοιλιά. Έτσι θα διευκολύνονταν ο αχνός να προχωρήσει στο βάθος για να πέσει το παιδί. "Δεν πέφτει", φώναζε. Πράγματι δεν έπεσε. Στο γιατρό, στον Παντελεήμονα πήγε με τα πόδια. Ήταν ανθεκτικό, δυνατό το παιδί και δεν έπεσε]   
----------

* δυο μανιές (γιαγιές) που με "κυνηγούσαν" ήταν: πρώτη η Γιαννούλινα Τράντινα γιατί με έβλεπε να σκαρφαλώνω στην πελώρια «κορομπλιά» της για κορόμηλα (βόρεια του Καλιαμπέικου) και δεύτερη η Χρήστινα Τράντινα γιατί ανέβαινα στην ψηλόκορφη «μπριά» (μουριά) της και μάζευα μούρα (ανατολικά του  Καλιαμπέικου).
---------- 
ΕΙΚΟΝΕΣ

Ο Λευτέρης σε συγγενικό "τραπέζι"



    Χάρτης Σκοτίνας Αντιχασίων (προσανατολισμός), συντάχτηκε από τον Στέφανο Λαμπρ.            Σακκά, αγρον. τοπογράφο μηχανικό και ιδιώτη δασολόγο Τρικάλων Θεσσαλίας.

Δάσος οξιάς, στη Σκοτίνα Λογγά Τρικάλων 
(διαδίκτυο fotis Tentolouris)

 .