Δευτέρα, 18 Ιουνίου 2018

αγάπη: ο Γάμος της Γενοβέφας


     

          Ένα παλικάρι (τέλη δεκαετίας του 1930) μπαίνει με φόρα στον «Πλάτανο»-πλατεία της Άνω Σκοτίνας και απευθύνεται στην παρέα του καφενείου: «Ρε, σεις! εγώ βάνου στοίχημα, θα κλέψου ντ Γινουβέφα». Πρόκειται για το παλικάρι Μίχο Τσιαπάρη (1914-2007), που αμέσως καταστρώνει σχέδιο για την απαγωγή της Γενοβέφας Γκόρη. Την όλη σκηνή  μου αφηγείται η ίδια Γενοβέφα ((ϯ 2009), όταν στις 5 Ιουλίου 2007 με δέχεται στο σπίτι της και μου δίνει σχετική  συνέντευξη. Το σπίτι της Γενοβέφας βρίσκεται στη γειτονιά «Τσιαπαράτκα» στην Κάτω Σκοτίνα. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε καθαρή Σκοτινιώτικη ντοπιολαλιά:

Στοίχημα: Ήμαν αρραβουνιαζμέν’ τρία χρόνια κι παντρεύκαμι απρόπτα (ξαφνικά).
          -Κλεμμένοι;
  
        -Κλιμμέν'.
          -Πώς έγινε αυτό;
          -Εμ πώς έγινι, πήγα να κόψου κλαδί κι ήρθι κι μι πήρι απ' του κλαδί.
          -Πού πήγες για κλαδί;
          -Στη Μτσιάρα. Αν ν' έχς ακουστά. Απού κάτ' απ' του μύλου ντ Γκαλιαμπού (στην τοποθεσία Μητσιάρα πιο κάτω από τον μύλο του Καλιαμπού).  Ικεί είνι τα πλατάνια. Ανέφκα ψλα στου πλατάν'. Αυτός (ο Μίχος) έβαλι στοίχημα όξου (στο καφενείο) μι τα πιδιά (με την παρέα του)· "άμα θέλτι τώρα μπουρεί να πάου να μπάρου ντ Γινουβέφα" (αν θέλετε, εγώ τη στιγμή αυτή τολμάω να κλέψω τη Γενοβέφα).
          -Με ποια παιδιά έβαλε στοίχημα;
          -Ι Ντάμπλιας ι Γιώρς τς Στάμους κι άλλα πιδιά (ο Γιώργος Δάμπλιας, (σύζυγος της Στάμως Γεομιχαλού) και η συντροφιά του.   
          -Γιατί δεν παντρευόσασταν, αφού θέλατε και οι δυο.
          - Αφού δεν είχαμι σπίτ' να κοιμθούμι.
          -Όταν ήσασταν αρραβωνιασμένοι είχατε επικοινωνία;
          -Α, πα, πα, πα! Δεν είχαμι ούτι σκέσεις (σχέσεις). Έρχουνταν, έφυγνι.
          -Πού ήταν οι άλλοι που βάλανε στοίχημα.
          -Στου Μπλάτανου (στην πλατεία) . Κατάλαβι, πάει στου σπίτ' κι είδι που δεν είμι ικεί Σι λέ' "θα πάει στου κλαδί". Τουν γλέπου καμιά φουρά, "βρουστ", ήρθι ιδώ, μ' αρπάζ' απ' τα μαλλιά κι σιακάτ', του Γκουτσουπλάτανου σιαπέρα. Ιγώ ήμαν ψλα στου μπλάτανου, κατέβαζα μπρούσφλου (κατάλαβε τις διαθέσεις μου, τράβηξε για το σπίτι και διαπίστωσε πως έλειπα. Σιγουρεύτηκε πως πήγα στο δάσος για να κόψω κλαδιά-τροφή για τα ζώα. Κάποια στιγμή τον βλέπω ξαφνικά μπροστά μου, με πιάνει από τα μαλλιά και πάμε κάτω προς την τοποθεσία «Κουτσοπλάτανος». Εγώ ήδη ήμουνα σκαλωμένη στον πλάτανο και προσπαθούσα να κόψω κισσό).
          -Δηλαδή σε ποιον πλάτανο.
          -Απού κάτ' 'π' του Γκαλιαμπού του μύλου, π' του λέμι, σ' τ' Σκήπ'. Η Μαριγούλα μέριαζι τ' φουρτουσιά ,να ντ βγάλουμι στου Χουργιό (πιο κάτω από το μύλο του Καλιαμπού που η τοποθεσία λέγεται «στους κήπους». Η αδερφή μου Μαριγούλα τακτοποιούσε, μοίραζε το κλαδί σε δέματα να τα φέρουμε στο χωριό).

ο «λόγος» -Είχες κανένα κλαδευτήρι;
          -Είχα σιαντράτσ' (μεγάλο κλαδευτήρι). Φώναζι η Μαριγούλα "κατέβα τώρα" έτοιμη η φουρτουσιά, "να φουρτουθούμι να φύγουμι". Γλέπου καμιά φουρά του Μιχάλ’:

         -Φέγουμι.
          -Πού, αρά!
-Έλα ΄δω, φέγουμι.
          -Πού πάμι;
          -Σι παίρου (σε παντρεύομαι).
          -Σώπα 'ρα!
          -Παρουσιάστηκε ο Μίχος και ήταν παρούσα και η Μαριγούλα;
          -Η αδιρφή μ'. Έφυγι, πάει στου σπίτ' αυτή κι 'γώ μι πήρι κι έφυγάμι. Κατέφκαμι ιδώ ύστιρα (αυτή έφυγε για το σπίτι και εμείς κλεφτήκαμε, φύγαμε. Κατεβήκαμε εδώ στην Κάτω Σκοτίνα).
          -Δεν αντέδρασε η Μαριγούλα; Δεν είπε "τι κάνει";.
          -Εμ, τι σαν είπι. Δε ν' άκουσι. "Τη δλειά σ' ισύ, τράβα, σύρι σπίτ' κι τήρα τη δλειά σ' ισύ" (οπωσδήποτε αντέδρασε η Μαριγούλα, αλλά δεν την άκουσε: Κοίταξε τη δουλειά σου εσύ, πάνε σπίτι).
          -Και συ τη φορτωσιά;       
          -Νάφσα ουδ' ικεί. Ν' απαράτσα. Ν' απαράτσα τ' φουρτουσιά (τη φορτωσιά την εγκατέλειψα, την άφησα καταγής).
          -Και φύγατε μαζί, χέρι-χέρι;
          -Πήραμι χέρι - χέρ' κι κατέφκαμι στου Γκουτσουπλάτανου κι έκατσάμι λίγου ικεί κι απού κει ήρθαμι ιδώ σιακάτ, στα σπίτια (πιαστήκαμε χέρι-χέρι και κατεβήκαμε στον Κουτσοπλάτανο. Καθήσαμε για λίγη ώρα εκεί και στη συνέχεια πήραμε το δρόμο για την Κάτω Σκοτίνα, στα σπίτια).
          -Πού είναι ο Κουτσοπλάτανος.
          -Μπέρα μπάντα που πααίν' στου Παντιλέμηνου. Σ' τς Μόρφους την απέναντι πλαυρά από την Άνω Σκοτίνα, καθώς πάμε για Παντελεήμονα. Στης Μόρφως).

ο Γάμος

Μι λέ' ι Μίχους: "'Αντι πρασώρσι του κακό (παρασώρωσε, παραέγινε), κι κάθουμι ακόμα; Άι στου διάουλου να πααίν. Θα παντριφτούμι τώρα. Κουμμάτια να γέν'".
          -Κατέφκαμι ιδώ σ' ένα σπίτ' ιδώ ζ ντ Δέσπου του μπαρμπα Κώτσιου του Φατέκα, σ' ν' ακατνή Σκουτίνα (κατεβήκαμε εδώ σε ένα σπίτι της Δέσπως του θείου Κώτσιου Φατέκα στην Κάτω Σκοτίνα).
          -Τι ώρα ήταν;
          -Νύχτα κατέφκαμι. Δέκα, έντικα.
          -Τι καιρός ήταν;
          -Καλουκαίρ' ήταν.  Ντ Δέσπου ν’ είχι  (σύζυγο) ι Διουνύσ' ι Τσιαπάρς. Έκατσάμι αυτού ένα βράδ'. Ήταν αδιρφός τς πιθιράζ μ' αυτός. Του ταχιά βγήκαμι στου Χουργιό (την επομένη ανεβήκαμε στην Άνω Σκοτίνα) πάλι. Μι τα πόδια.
          -Ποιον δρόμο ακολουθήσατε.
          -Απού δώια, τς Κότρις, Ντούκα τ' αλμάκια σιαπάν κι βγήκαμι στου Χουργιό. Κατιφθείαν στου σπίτ' τς πιθιράζ μ'. Στ' μανιά Τζιαπάρινα. Απάν στου λάκκου τ' Κουκράν' είχαμι ένα σπιτούλ'. Είχι κι μια καμαρούλα κι ένα χαϊάτ' απόξου. Έμαθαν ούλ' κι ι πατέραζ μ' φασάρζι κι ήλιγι: "αφού είνι αρραβουνιαζμέν' δε θα του κλέψ'; δε θα παντριφτούν;" Τράβξα ζ μπιθιρά μ'. Κι έρχουνταν του Πάσχα κάνα μήνα. Είπαμι του μπαπά να μας σιφανώσ' κι  λέ' "δε στιφανώνουμι τώρα, να φύγ' η Πασχαλιά κι υστιρα". Κι στιφανώθκαμι μιτά Μπασχαλιά (από δω τραβήξαμε προς τις Κότρες, ανεβαίνουμε την ανηφόρα «Δούκα Αλμάκια» και φτάσαμε στην Άνω Σκοτίνα. Πάμε κατευθείαν στο σπίτι της πεθεράς μου, στη γιαγιά Τσιαπάρινα. Κοντά στο ρέμα του Κοκράνη διατηρούσαμε ένα σπιτάκι, το οποίο είχε ένα μικρό δωμάτιο κι απ’ έξω ένα χαγιάτι. Τα μάθανε όλοι και ο πατέρας μου διαμαρτύρονταν δημιουργώντας φασαρία. Επέμενε: "Αφού είναι αρραβωνιασμένοι είναι επόμενο να κλεφτούν και να παντρευτούν". Πήγα κατευθείαν στην πεθερά μου. Σε ένα μήνα ερχότανε το Πάσχα. Είπαμε στον παπά να μας στεφανώσει, αλλά εκείνος επέμενε: «Δεν στεφανώνουμε τώρα. Ας περάσει η Πασχαλιά και ύστερα». Και στεφανωθήκαμε μετά το Πάσχα).
Μι πάντριψι ι παπά Λιουνίδας. Κουμπάρους ι Στύλους ι παππούς ι Γιάντζ (με στεφάνωσε ο παπά Λεωνίδας Οικονόμου. Κουμπάρος ήταν ο παππούς Γιάννης Στύλος).
---------- 
ΕΙΚΟΝΕΣ

 
επεξηγήσεις: 1. η Γενοβέφα ξεκινάει από το σπίτι της (οικογένεια Γκόρη)-Άνω Σκοτίνα- να πάει στο δάσος για να κόψει κλαδί. 2. στη Μ’τσιάρα σε κάποιο πλατάνι, τρομάζει που
βλέπει το παλικάρι, Μιχάλη Τσιαπάρη. Της λέει «σι παίρου», δηλαδή σε παίρνω. Είναι ο περιπόθητος «λόγος» του Γάμου. 3. πάνε μαζί στον «Κουτσοπλάτανο» και τα λένε εκτενώς. Χέρι χέρι τραβάνε για την Κάτω Σκοτίνα. 4. στο σπίτι της Δέσπως, θείας  του Μιχάλη, φιλοξενείται την πρώτη βραδιά (Τσιαπαράτκα Κάτω Σκοτίνας). Τα ξημερώματα ξεκινάνε για την Άνω Σκοτίνα όπου το πατρικό του Μιχάλη. 5. στις Κότρες (πιθανώς στο «Χριστό» γίνεται ο πρώτος σταθμός. Μετά παίρνουν το μονοπάτι που βγάζει στο Χωριό (Άνω Σκοτίνα). 6. η μανιά Τσιαπάρινα υποδέχεται τη νυφούλα της Γενοβέφα στα Τσιαπαράτκα της Άνω Σκοτίνας. 


                 Στη φωτογραφία δεξιά η Γενοβέφα Τσιαπάρη του Γεωργίου, 
                 εγγονή της Γενοβέφας συζύγου του Μιχάλη. Υποβαστάζει 
                 την Εικόνα της Παναγίας στο πανηγύρι της Παναγίας το 2010. 


                                     Η Γενοβέφα με τον σύζυγό της Μιχάλη


                 Στη μέση της φωτογραφίας τα δυο αντρόγυνα (συμπεθεριό): 
                 α) Γενοβέφα Γκόρη και Μιχάλης Τσιαπάρης, 
                 β) Γρηγόρης Νικολός και Ελένη Μ. Πολυχρού.


                                  Θωμάς Τσιαπάρης του Μιχάλη (1948-2000)


                             Νικολού Γραμματούλα, σύζυγος του Θωμά Τσιαπάρη


                                     Παππούς και γιαγιά της Γραμματούλας: 
                                Γιαννούλς Νικολός (ϯ 1964) και Γραμματή Σκρέτα 
                 (παιδιά τους: Διονύσης, Ουρανία, Θωμάς, Πηνέλου, Γρηγόρης)

Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

τέχνη: ο Μανόλης στη Γαλάτιστα




Η Χαλκιδική εξυμνεί τον Παπαγεωργίου

     

Ο Μανόλης Παπαγεωργίου (1917-1989) συνδέθηκε πολύ με την Χαλκιδική και ιδιαίτερα την Γαλάτιστα. Από την Γαλάτιστα κατάγεται και ο Μανόλης Παντζαρέλας, ο οποίος παίζει βιολί και ο Παπαγεωργίου τον έπαιρνε μαζί του στα πανηγύρια. Από τον Παντζαρέλα πήρα συνέντευξη στις 6 Φλεβάρη του 2014. Μιλάει για τον Μανόλη Παπαγεωργίου με τα πλέον επαινετικά λόγια:



Δούλεψα μαζί του όταν ήταν στη Θεσσαλονίκη. Μαζί μας ήταν και η Τσίτρα. Πηγαίναμε στα χωριά Χαλκιδικής. Ήμουνα γύρω στα 18-20 όταν γνώρισα τον Μανόλη. Μαζί του ήταν ο Γιάννης Κάκκαλος στο λαούτο. Στα χωριά της Χαλκιδικής ο Μανόλης είχε στην παρέα του τον Γιαλιά Αστέριο, έπαιζε ούτι. Έκανε πολλή δουλειά με έναν Μανόλη Τζελέπη από την Κρήνη, κλαρινίστα.      

-Τον αγαπούσε ο κόσμος;

-Α! Τρελαίνονταν με τον Παπαγεωργίου. Τον είχαν θεό εδώ πέρα. Κοίταξε να σου πω: Με μουσικούς είχα παίξει, με κλαρίνα τα καλύτερα μέσα στη Θεσσαλονίκη. Λοιπόν, σαν τον Μανόλη δεν είχε κλαρίνο.

-Αυτό πού οφείλεται;

-Να σου πω πού οφείλεται: ο Μανόλης είχε μια φύσα, φυσούσε κλαρίνο. Αν μάσεις όλους τους κλαριτζήδες, αυτή τη φύσα δεν είχε κανένας.

-Τι εννοείτε με τον όρο «φύσα»;

-Τον αέρα που έδωνε το κλαρίνο του. Αυτό που έβγαζε με τη φύσα ο Παπαγεωργίου κανένα κλαρίνο δε μπορούσε να τη βγάλει.

-Γιατί τάχα;

-Ήταν αυτό το καλό που είχε επάνω του. Αυτό που λέμε χάρισμα. Τα δάχτυλα είναι άλλο. Η φύσα είναι χάρισμα του καθενός. Άλλος φυσάει λίγο, άλλος φυσάει πολύ, άλλος φυσάει πολύ άγρια. Ενώ αυτός ήταν πολύ γλυκός. Στο Σταθμό που άκουγες, δεν ήταν ανάγκη να σου πούνε ποιος παίζει. Ο κόσμος ήξερε: «ο Παπαγεωργίου είναι».

Δηλαδή;

-Όταν ανέβαινε πάνω να παίξει κλαρίνο, ξεσήκωνε το ντουνιά όλον. Εδώ στη Χαλκιδική έχει μερακλήδες πολλούς. Ο Μανόλης ξεσήκωνε όλη τη Χαλκιδική. Δεν ξέρω αν στο χωριό σας «έπιασε».

-«Έπιασε» παντού.

-Στη Χαλκιδική τον τρέμαν άμα τον άκουγαν. «Σαν τον Παπαγεωργίου δεν υπάρχει άλλος».

-Μαζί σου πού πήγατε;

-Σε πολλά χωριά εδώ, κοντά με την Τσίπρα. Στον Άγιο Πρόδρομο, στη Βάβδο, στα Πετροκέρασα, στο Ζαγκλιβέρι. Όλα τα χωριά τα περπατήσαμε.

Όταν έγινε το 10ετές μνημόσυνο του Μανόλη στην ταβέρνα «Βασίλα» στη Σκοτίνα, ήταν δυο κλαρίνα. Το ένα ο Δαφνής από Θεσσαλονίκη (δούλευε μαζί με τον Μανόλη), ο άλλος ήταν από το Λιβάδι. Ήμουνα κι εγώ εκεί (1999). Πήγαμε και στο σπίτι του, είδαμε τη γυναίκα του.

-Δηλαδή, από τον Μανόλη διδαχθήκατε πολλά.

-Ε, ήταν κάτσε καλά.

----------

Σημειώσεις:



1. Ο Μανόλης στον Εμφύλιο υπηρέτησε στη Χαλκιδική (Χωροφυλακή) στα χωριά Βάβδο και Γαλάτιστα. Μαζί του και δυο συμπατριώτες του Σκοτινιώτες, Αντώνης Στύλος (θύμα στον Βάβδο) και Γιώργος Δάμπλιας.

2. Για τον Μανόλη Παπαγεωργίου μου είπε αρκετά ο Θρασύβουλος Παπανικολάου
(Γαλατσιανός την καταγωγή), άρχοντας μουσικοδιδάσκαλος του Οικουμενικού Θρόνου. Σε συζήτηση στις 27.9.2002 μου εκμυστηρεύεται ότι η Χαλκιδική λάτρευε τον Μανόλη. Από τα τραγούδια που έπαιζε, τα πιο πολλά ήταν συρτά, γι’ αυτό πήρε τον τίτλο «συρτατζής». Συντροφιά είχε τους: στο κλαρίνο τον Μανόλη Καζλάρη ή Τσανάκα, από τη Γαλάτιστα, στο βιολί τον Τρακαφούρη από το Ζαγκλιβέρι, στο τραγούδι τη Σμυρνιά Αθανασία Σπανού.

3. Περισσότερα για τον Μανόλη βλέπε στην ιστοσελίδα: kaliampos-ioannis-skotina.blogspot.gr (ανάρτηση 1.12.13).
---------- 
ΕΙΚΟΝΕΣ




                                     Μανόλης, Ευαγγελίτσα, Παύλου, Μητρούσης


                                          Καταρράκτες Έδεσσας, από αριστερά: 
                                             Παπαγεωργίου, Σαμαράς, Πέτκος


                                            Νίτσα Τσίτρα στο τραγούδι με το συγκρότημα 
                                                       του Μανόλη Παπαγεωργίου



                                                  Ζαγκλιβέρι 26.10.1967


                        Ο Θρασύβουλος Παπανικολάου από τη Γαλάτιστα διευθύνει 
                         το χορό ιεροψαλτών "Ιωάννης Δαμασκηνός" Θεσσαλονίκης
  
                      
 

Παρασκευή, 4 Μαΐου 2018

Κατοχή: Πρότση 1944

                                                                 


                                        
 
Σε μια ρεματιά του Τρανού Λάκκου, στην τοποθεσία Πρότση (σύνορο Άνω Σκοτίνας και Παντελεήμονα) έγινε η σφαγή οχτώ ανθρώπων από Λεπτοκαρυά και Λιτόχωρο. Το κακό συνέβη τον Γενάρη του 1944. Το τοπωνύμιο έγινε περισσότερο γνωστό από το γεγονός των σφαγιασθέντων.  Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο παπά-Τριαντάφυλλος Δημούλης.
      Για το θλιβερό γεγονός μιλάνε οι ακόλουθες πηγές:

1. Κ. Βοβολίνης στο βιβλίο «η εκκλησία εις τον αγώνα της ελευθερίας 1453-1953»: «Ο  ιερεύς Τριαντάφυλλος Δημούλης ετών 70, υπήρξεν 
 έτερον θύμα των κομμουνιστών. Ούτος εξετελέσθη την 29 Ιανουαρίου 1944 εις την περιφέρειαν της κοινότητος Σκοτεινής (εννοεί Σκοτίνας) επί του Ολύμπου. Μοναδικήν εναντίον του κατηγορίαν απετέλουν τα εθνικιστικά του φρονήματα. Την αυτήν ημέραν και ώραν και παραπλεύρως του εκτελεσθέντος ιερέως, εξετελέσθη παρά των κομμουνιστών και ο υιός τούτου Νικόλαος».

2. Χρήστος Θ. Σακελλάρης (συνέντευξη 9.3.2015): Έκανα (οδήγησα) τα γίδια προς τα πάνω μέσ’ στο ρέμα. Ρεματιά-ρεματιά περπατούσα, πατάω σε μια πέτρα και σηκώνεται ένα πουκάμισο. Αλατζιά του ‘λιγαν 

το ύφασμα. Ήταν τα ρούχα του παπά, κρέμονταν έτσ’. Του μπαπά πρέπ’ να τουν είχαν κρεμασμένον ικεί. Προχωρώ παραπάνω, ήταν ένα βάθος σα μπιστιριά (σπηλιά)  και βλέπω ρούχα μέσα. Αυτούς τους ανθρώπους, (πριν τους εκτελέσουν), τους είχαν κλεισμένους στο σπίτι του Κουμουρτζή κι άλλους είχαν παραπέρα στο σπίτι του Γκάρα. Θρήνος και οδυρμός. Τους ξυλοκοπούσαν τους ανθρώπους. Ήμασταν γειτουνιά κι τ’ ακούγαμε όλα (μέναμε πιο πάνω από τον Χασαπλιό). Ο πατέρας μου δε μας άφηνε να βγούμε έξω. Αργότερα ο πατέρας μ’ ειδοποίησε στη Λεπτοκαρυά και τον Ιούνιο ήρθαν και μάζεψαν τα κόκαλα. Εγώ για πολλά χρόνια ονειρεύομαν, έβλεπα μπάρες, νερά, (αίματαεφιάλτες).

3. Δημητρός Θ. Παπαγεωργίου (συνέντευξη καλοκαίρι 1993):

ΤΟΠΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ: Ικείν’ τη μέρα που πήραν οι Λιφτουκαρίτ’ του μπαπά Τριαντάφυλλου μι του πιδί τ’, ιγώ ήμαν σκουπός ζ ντ Βασίλ’ ντ Μπλέτσιου του σπίτ’. ΄Ημαν σύνδιζμους τς μέρας. Κι είχι ένα χιόν’! Μι 

δίν’ ένα σημείουμα οι αντάρτις κι μ’ έστειλαν στου Νιζιρό μι του Μήτσιου του Γκαλαμάρα. Τα μισάνυχτα μ’ έστειλαν στου Νιζιρό. ΄Ενα σημείουμα... κι τι να φέρου! Να φέρου παλάσκις που βάν’ σφαίρις. Κι βρουχή να βρέχ’. Σκουτίδ’, πίσσα. Να πας τα μισάνυχτα στου Νιζιρό. Κι να γυρί’ις πίσου ν’ ίδια βραδιά! Του  ταχιά ύστιρα μι δίν’ αυτό του σημείουμα: «Πάρι αυτό του σημείουμα κι θα πας στου σπίτ’ απού ’ταν αυτοί». Απ’ τς είχαν  για σκότουμα. Ικεί τουν είχαν του μπαπά Τριαντάφλου. Τουν βάριναν, τουν βάριναν! Ως χαμπλά πήγα ιγώ. Δεν σκέφκα τ’ σκάλα. Ήταν ένας αντάρτς κι τουν λέου: «Πάρι του σημείουμα αυτό».
   -Διαμαρτύρονταν οι κρατούμενοι;
   -Τι διαμαρτύρουνταν! Βουγγούσαν οι ανθρώπ’. Σ ένα χουριανό έδουσαν τα παπούτσια ‘π’ του μπαπά Τριαντάφλου  κι τς πάει στ’ Πρότσ’.

ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΗ: Την ίδια μέρα που οι Λεπτοκαρίτες συνέλαβαν  τον παπά Τριαντάφυλλο με το γιο του, εγώ φύλαγα σκοπιά στο σπίτι του Βασίλη Πινακά (Βλέτση) στην Άνω Σκοτίνα (Γενάρης 1944). Ήμουνα σύνδεσμος της ημέρας. Και είχε χιονοθύελλα. Οι αντάρτες μου δίνουν ένα σημείωμα Για ποιο λόγο παρακαλώ; Να φέρω παλάσκες που μέσα βάζουν σφαίρες. Και να βρέχει ασταμάτητα. Σκότος πολύ σαν την πίσσα. Ξέρεις τι σημαίνει να πάς μεσάνυχτα στην Καλλιπεύκη (Νεζερό); Και να επιστρέψεις το ίδιο βράδυ. (Από την Καλλιπεύκη) την επόμενη μέρα μου δίνουν το σημείωμα που έλεγε: «πάρε αυτό το σημείωμα και θα πας στο σπίτι όπου μένανε οι αντάρτες (Σκοτίνα). Δηλαδή στο σπίτι που κρατούσαν τους ανθρώπους με σκοπό να τους εκτελέσουν. Εκεί κρατούσαν και τον παπά Τριαντάφυλλο, τον οποίον τον τυραννούσαν. Εγώ πλησίασα μέχρι την αυλή του σπιτιού. Δεν υπολόγισα τη σκάλα. Περίμενε εκεί ένας αντάρτης, στον οποίον απευθύνομαι: «πάρε αυτό το σημείωμα».
   -Από όσα άκουσες, οι κρατούμενοι διαμαρτύρονταν;
«Οι άνθρωποι βογκούσαν. Σε κάποιο χωριανό δώσανε τα παπούτσια του παπά και να τους οδηγήσει μέχρι την Πρότση.

4. Νίκος Κακαλόπουλος σε σχετική μας κουβέντα (Αύγουστος 2006) υποστηρίζει ότι εκεί εκτελέστηκαν και οι Μπακάλης Νίκος και Καρακίτσιος Ανδρέας.
----------
Σημείωση: Η πηγή  στην Πρότση ήταν κατάλληλη για στάλο. Θυμάμαι το 1943 (οχτώ χρονών παιδιά) βοσκούσαμε τα μανάρια (χαϊδεμένα γίδια) και το ρίχναμε στο παιχνίδι πάλης. Αντίπαλα στρατόπεδα: τσοπανόπουλα από  Παντελεήμονα από τη μια μεριά και Σκοτίνα από την άλλη.  Εγώ είχα παρέα τον Δημήτρη Πινακά του Βασιλείου. Από τη μέρα που έγινε το μακάβριο φονικό, πάψαμε να πλησιάζουμε το τοπίο. Λέγανε ότι στη ρεματιά βογκούσε το αίμα των νεκρών. 
---------- 
Διευκρίνιση: Κατά τον Δημήτρη Κωστόπουλο (βλέπε σχόλιο στην κοινοποίηση του παρόντος) το όνομα του παπά ήταν «Σακελλαρίου Τριαντάφυλλος». Ενδεχομένως το καινούριο επώνυμο να το πήρε μετά την «εις πρεσβύτερον χειρονονίαν». Σακελλάριος είναι εκκλησιαστικό αξίωμα (σήμερα τιμητικός τίτλος). Το ίδιο συμβαίνει και με το οφφίκιο του οικονόμου. Στη Σκοτίνα οι παπάδες παπά Χρίστος Σακελλάρης και παπά Λεωνίδας Οικονόμου λεγότανε (πριν τη χειροτονία) Κανάκης και Πινακάς, αντίστοιχα.
 
ΕΙΚΟΝΕΣ

 

                Ενημερωτικός χάρτης περιοχής Άνω Σκοτίνας

                      
                              Απόσπασμα (φωτοαντίγραφο) κειμένου 
                                   θύματος παπά Τριαντάφυλλου


Ο τίτλος του βιβλίου του Κ. Βοβολίνη


Σχέδιο που δείχνει την τοποθεσία Πρότη, 
σύνορο Σκοτίνας και Παντελεήμονα


Κορυφογραμμές της Σκοτίνας. Πίσω από την τελευταία
κορυφή βρίσκεται η δροσερή πηγή "Πρότση" 
(εκεί που ακουμπάει το σύννεφο)







Κυριακή, 22 Απριλίου 2018

πρόσωπα: Γιώργος Ζιώγας




Α. ΑΦΙΕΡΩΣΗ:       «Σήμιρα είνι τ’ Αϊ-Γιουργιού» (23.4.’18) κι εγώ σπεύδω  να 



αφιερώσω μέρος της ιστοσελίδας μου (παρούσα ανάρτηση) στον αείμνηστο φίλο μου Γιώργο Ζιώγα (1938-2004), συνεπή δάσκαλο (θεολόγος καθηγητής) με άρτια επιστημονική κατάρτιση.

Β. η ΑΦΟΡΜΗ: Στις 26 Δεκεμβρίου 1995 πραγματοποιήθηκε συγκέντρωση-ημερίδα στο ξενοδοχείο «Ορφέας» Σκοτίνας. Η ημερίδα οργανώθηκε με πρωτοβουλία της Κοινότητας Σκοτίνας και τη συνδρομή των  πολιτιστικών συλλόγων του χωριού. Σκοπός της ημερίδας ήταν να ακουστούν απόψεις για την επίλυση προβλημάτων της περιοχής. Από τα θέματα που συζητήθηκαν ήταν η ιστορία και τα μνημεία του χωριού.  

Γ. ΑΦΗΓΗΣΗ. Ο αείμνηστος Γιώργος Ζιώγας, έδωσε σημασία στις ρίζες του χωριού. Ο ίδιος αφηγείται: «…Έτσι, όλοι μαζί ενωμένοι, έχω την αίσθηση ότι μπορούμε να εξετάσουμε πιο καλά, με περισσότερη επιτυχία τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει το χωριό. Το είχα παράπονο και καημό από πολλά χρόνια πριν να γίνει αυτή η σύναξη. Δεν ήθελα, όμως, να κάνω την πρόταση εγώ. Ήθελα να γίνει πρόταση από παράγοντες του χωριού. Η συνάντηση αυτή τελικά έγινε σήμερα και δίνω θερμά συγχαρητήρια στον πρόεδρο (Παντελής Κοκράνης), αν και δεν κατάφερε να φέρει όλο το κοινοτικό συμβούλιο. Θα ήταν προτιμότερο να υπάρχει σύσσωμο το κοινοτικό συμβούλιο. Εν πάση περιπτώσει, ως αρχή, χαιρετίζω και συγχαίρω τον πρόεδρο  με όλο το συμβούλιο. Είναι μια αρχή που μας έδωσε την ευκαιρία να ακούσουμε πρωτόγνωρα πράγματα για τις ρίζες, τις ρίζες μας, για την ιστορία του χωριού μας.
Η έρευνα που  έκανε ο κ. Λευτέρης Καλιαμπός είναι επιστημονική, δεν είναι τυχαία. Δασολόγος του δασαρχείου Λαρίσης, ασχολείται και με άλλα επιστημονικά θέματα, ευρύτερου και επιστημονικότερου ενδιαφέροντος. Θέλω να
πιστεύω ότι οι απόψεις του είναι αληθινές και τεκμηριωμένες επιστημονικά. Ο κ. Καλιαμπός μας έδωσε τις πρώτες πληροφορίες για το χωριό μας, τις ρίζες μας, που όλοι τις αναζητούσαμε και δεν ξέραμε από πού ήρθαμε -ουρανοκατέβατοι είμαστε;- *
Θέλω να πω για την Παναγία, την εκκλησία της Άνω Σκοτίνας. Έκανα συζήτηση σε ένα επιστημονικό συνέδριο που έγινε στην Κατερίνη πριν 2-3 χρόνια. Ήταν παρόντες ο κ. Νίκος Δάμπλιας (δάσκαλος) και κάποιοι άλλοι από τη Σκοτίνα. Σ’ αυτό το τριήμερο συνέδριο συμμετείχαν καθηγητές πανεπιστημίου διαφόρων ειδικοτήτων. Ο λόγος για τα βυζαντινά μνημεία από ρωμαϊκής εποχής. Θα έλεγα μέχρι τα τελευταία χρόνια της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Με έκπληξη παρατήρησα ότι έγινε πολύς λόγος για τις ανασκαφές που γίνονται στο Κάστρο, και δικαιολογημένα. Αλλά δεν αναφέρθηκε τίποτα για την Άνω Σκοτίνα ή την Παναγία που έχουμε εκεί.
          Εξέφρασα την απορία μου για τα όστρακα και κεραμίδια του αγίου Παντελεήμονα και δεν αναφέρθηκε το χωριό Σκοτίνα. Στο οποίο βρίσκεται μια
εκκλησία που έχει παράδοση και ιστορία. Χτισμένη από το 1862 από έναν πατριάρχη που προέρχεται από αυτό το χωριό. Και δεν αναφέρθηκε καθόλου στις αγιογραφίες, στις εικόνες, στο ξυλόγλυπτο τέμπλο και εικόνες μεγάλης αρχαιολογικής αξίας που υπάρχουν στην εκκλησία, εκ των οποίων οι περισσότερες έχουν κλαπεί λόγω ελλείψεως ενδιαφέροντος. Δέστε τις τοιχογραφίες του Αγίου Αθανασίου που είναι κοντά στο χωριό, στο νεκροταφείο. Τις τοιχογραφίες του Χριστού. Έχω πληροφορίες από μια εργασία που έκανα ως φοιτητής, ότι αυτές είναι από τις αρχές του 17ου αιώνα, να μην πω από του 16ου.  
          Η κυρία  που προήδρευε με έπιασε ιδιαιτέρως σε ένα διάλειμμα και μου λέει: «κ. Ζιώγα, έχετε δίκιο, Θα τα κάνουμε αργότερα».
Ο Λευτέρης υποστήριξε την ύπαρξη κάποιου χωριού εκεί στο "Χριστό" κατά τον καιρό που οι Σκοτινιώτες ήρθαν στον Όλυμπο. Πρέπει να υπήρχε, αν λάβουμε υπόψη μας τα ερείπια που υπάρχουν στις Κότρες, στο «Χριστό» και τα
Μνημόργια.  Στα οποία Μνημόργια εγώ κάποτε έκαμα ανασκαφές, φοιτητής ων. Και ο κ. Παπαζιώγας, που είναι τώρα καθηγητής της ιατρικής σχολής στη Θεσσαλονίκη, ήταν φοιτητής τότε.  Σκάψαμε και βρήκαμε τάφους και οστά, τα οποία στείλαμε στο Πανεπιστήμιο για να τα εξετάσουν».
----------
* η εργασία του Λευτέρη είναι αναρτημένη στην ιστοσελίδα μου (13.11.14) με  τίτλο «Σκοτίνα Αντιχασίων-έρευνα»

Δ. ΕΝΘΥΜΗΣΕΙΣ: 1. Στενή μου παρέα ήταν ο Γιώργος. Ζήσαμε μαζί (παιδιόθεν μέχρις εσχάτων).  Γνώρισα όλη του την ιδιοσυγκρασία. Η συμπεριφορά του ήταν ανθρώπινη, αρχοντική. Ο λόγος καθαρός, σαφής. Χαρακτηρίζονταν από πείσμα στη δουλειά. Στον κοινωνικό περίγυρο  αυστηρός και δίκαιος. Στην εξωτερική περιβολή άψογος. Στα ραντεβού συνεπέστατος.
2. Του άρεσε η υμνολογία της Εκκλησίας. Το μόνιμο παράπονο που το εξέφραζε τακτικά ήταν η φωνή του. Τον κατέτρωγε ο καημός «του ψάλλειν». Μου έλεγε συχνά: «αρά, Καλιαμπέ, δώσε και σε μένα ένα μέρος της φωνής σου».
3. Πρωτομαγιά του 2004. Συνεννοηθήκαμε να γιορτάσουμε μαζί στην εξοχή. Να απολαύσουμε τα γλαφυρά τοπία μιας άλλης πλευράς της Μακεδονίας (Νυμφαίο, Έδεσσα).
4. Δεκαπενταύγουστος 2004. «Μια μέρα τς Παναγίας», ενώ εμείς πανηγυρίζαμε στη Σκοτίνα, εκείνος προτίμησε την «απαρχήν άλλης βιοτής» ντυμένος με την «ευπρέπειαν της αφθαρσίας», δηλαδή την ωραιότητα της αθανασίας*. Μας αποχαιρέτησε. Αναπάντεχα «έφυγε».
Αιωνία του η μνήμη.
----------
* από τις Καταβασίες του Πάσχα, ζ’ ωδή. 

ΕΙΚΟΝΕΣ:

Φωτογραφίες στο Νυμφαίο (Πρωτομαγιά 2004).


Από αριστερά: Γιάννης Καλιαμπός, Γιώργος Ζιώγας, Μαίρη 
(σύζυγος του Γιώργου), Δήμητρα (σύζυγος του Γιάννη)




 

Λευτέρης 2018
                               
                 Λευτέρης Καλιαμπός, καθηγητής των ΤΕΙ. Ασχολήθηκε με: 
                 1. την   έρευνα (ρίζες του χωριού), 2. ιστορία και αρχαιολογία 
                 και 3. θέματα φυσικής που αφορούν τον Αϊνστάιν 
                 (βλ. Google, α) ερασιτέχνες της επιστήμης, β) Lefteris Kaliampos, Wiki).