Ιερατείο: Καλλίνικος, επίγραμμα

        

         

 

          Ο πατριάρχης Αλεξανδρείας Καλλίνικος στα μέσα του 19^ου αιώνα αφήνει στη γενέτειρά του Άνω Σκοτίνα δυο σημαντικά έργα, 1) την εκκλησία της Παναγίας που έχει πλούσια αρχαιολογική αξία και 2) το δημοτικό σχολείο, το οποίο -δυστυχώς- κατέρρευσε στη δεκαετία του 1980. Πλάι στο σχολείο έφτιαξε βρύση της οποίας το νερό μεταφέρθηκε από την πηγή «Βλαχάτη»*. Στο χώρο της βρύσης υπήρχε η ένδειξη «επίγραμμα εις την βρύσιν»**. Μεταφέρω το επίγραμμα, ως έχει, σημειώνοντας στη συνέχεια σχετική μετάφραση (βλέπε και ανάρτηση 8.12.13 της ιστοσελίδας μου):

«Πρόσιθι ύδωρ αγλαόν να πίης διαβαίνων

[Πλησίασε να πιείς δροσερό νερό, εσύ διαβάτη (που περνάς)]

 κι εγγύς ότ’ είμαι της Σχολής μη οιηθής τι ξένον.

[και μη παραξενευθείς ότι εγώ -η βρύση- βρίσκομαι δίπλα στη σχολή].

Ο ιδρυτής τοις πίνουσι το νάμα του σχολείου

[(διότι) αυτός που με κατασκεύασε (με έβαλε εδώ), ώστε αυτοί που μορφώνονται στο σχολείο],

Προσέθηκεν εις αναψυχήν και του εμού κτιρίου.

[(το έκανε) για να ανακουφίζονται (πίνοντας νερό από τη βρύση αυτή)].

Τίς, πόθε δ’ ο ανηλωκώς; Καλλίνικος την κλήσιν;

[(Λοιπόν) ποιος και από πού προέρχεται αυτός που δαπάνησε χρήματα (για το έργο αυτό); Ονομάζεται Καλλίνικος;]

Σκοτίνης γέννημα, αλλοδαπής το θρέμμα,

[Είναι γόνος, τέκνο της Σκοτίνας, που ανατράφηκε στα ξένα (σε άλλους τόπους)].

Περίδοξος καθ’ άπασαν την οικουμένην κτίσιν, [δοξάστηκε σε όλη την οικουμένη,]

Αλεξανδρείας δε φορών του Πατριάρχου στέμμα». [Καθώς φόρεσε το στέμμα του πατριάρχη Αλεξανδρείας.

----------

* Η ονομασία οφείλεται στους βλάχους μαστόρους οι οποίοι ανακάλυψαν την πηγή.

** «Το ευρεθέν αρχείον του πατριάρχου Αλεξανδρείας Καλλινίκου (1800-1889)» Ε. Κλεομβρότου, σελ. 23,

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΝΙΚΟΥ

1800. Γεννιέται στη Σκοτίνα.

1810. Μονάζει στην Ολυμπιώτισσα Ελασσόνας.

1830. Τοποθετείται ως Πρωτοσύγκελλος στη Μητρόπολη Σερρών.

1843. Εκλέγεται Μητροπολίτης Μυτιλήνης.

1853. Εκλέγεται Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης.

1856. Με δικά του έξοδα κτίζεται το σχολείο της Άνω Σκοτίνας.

1858. Εκλέγεται πατριάρχης Αλεξανδρείας.

1861. Παραιτείται από τον πατριαρχικό θρόνο (ασθένεια). Δραστηριοποιείται στη Μυτιλήνη.

1862. Με δαπάνες του ιδίου κτίζεται η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου στη Σκοτίνα.

1889. Επέρχεται ο θάνατος.

----------

Σχεδιάγραμμα-επεξηγήσεις

  

Πλάτανος είναι η πλατεία του χωριού. Η ονομασία οφείλεται στον πελώριο υπέρ αιωνόβιο  πλάτανο.

1. η εκκλησία Κοίμηση της Θεοτόκου στα νότια της πλατείας.

2. η βρύση του πατριάρχη, η οποία ακουμπάει στον τοίχο του σχολείου. Εκεί υπήρχε το «επίγραμμα».

3. δρόμος προς Παρθένη.

4. δρόμοι προς Μοίρα, Βλαχάτη, Χασαπλιό.

5. σπίτια Καραλάτκα-Καραλή (Δημητρός, Μαρία Τράντα).

6. σπίτι Οικονομάτκου-Οικονόμου.

7. σπίτι Ντιλιγιαννάτκου (Καλαμάρας Γιαννούλης). (Εγώ θυμάμαι το σπίτι τς Αντρένινας. Η Ουρανία τ’ Αντριά-Καραλή ήταν σύζυγος του Θεοχάρη Καλαμάρα). Στα δεξιά της Αντρένινας ακουμπούσε το Πινακέικο σπίτι (Βασίλς Πινακάς). Το Πινακέικο ακουμπούσε στο Καλιαμπέικο (Γιαννούλς Καλιαμπός). Τα χώριζε μια στενή σούδα την οποία χρησιμοποιούσαμε ως κοινή τουαλετα!!!. Υπηρεσία καθαρισμού: σκρόφες-γουρούνες.  

8. καφενείο Παραμύθα.

9. δρόμος προς Μάρμαρο. 

                                Ο ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου (δυτική πλευρά). 

                                Έργο του πατριάρχη Καλλίνικου (1862)

                                                 Ο Πλάτανος με την καμπάνα

                 Οι προσκυνητές κατακλύζουν την πλατεία στις μέρες του Πανηγυριού

                 Κάποτε στον τοίχο του σχολείου δέσποζε η βρύση του πατριάρχη. 

                 Σήμερα στο πεζούλι του Πλάτανου φαντάζει η βρύση του 

                 συλλόγου απανταχού Σκοτινιωτών "Καλλίνικος".

ιερατείο: παπά Μιχάλης Βλέτσης

 

Το καλοκαίρι του 2005 επισκέπτομαι τον παπά Μιχάλη Βλέτση στο σπίτι του. Ο σεβάσμιος λευίτης διαμένει στη γενέτειρά του Σκοτίνα διανύοντας τον συνταξιοδοτικό χρόνο. Γνωρίζουμε ότι στα νιάτα του ήταν ταπεινός (γεννήθηκε το 1929 στην Άνω Σκοτίνα του Κάτω Ολύμπου από τους γονείς Κωνσταντίνο και Καλλιόπη). Ο βίος του κύλισε, ως λαϊκός στην ποιμενική ζωή, ως κληρικός στην ποιμαντική. Σήμερα ήρεμος, μειλίχιος, πράος. Μέλημά του να φανεί -όσο γίνεται- χρήσιμος στην κοινωνία. Του εκμυστηρεύτηκα ότι επιθυμώ διακαώς να εκμαιεύσω λίγες πληροφορίες για την ιερατική του σταδιοδρομία.

  

1. λαϊκός. -Παπά Μιχάλη, θα ήθελα να αναφερθούμε για λίγο στο θέμα της καταγωγής σου.

          -Η καταγωγή των γονέων μας είναι από τα Χάσια*. Παππούς ήταν ο Κώστας. Το όνομα (Βλέτσης) το πήραν από το "Μπλιάτσκας". Ικεί που φάγανε είπε μια κουβέντα: «ι  μπλιάτσκας τρώει καλά». Στα Χάσια. είχαν άλλο επώνυμο. Κι απ' το μπλιάτσκας έγινε Μπλέτσιος, Βλέτσης. Ο Κώστας άφησε το Γεώργιο, αλλά και μια αδερφή στην Καρυά παντρεμένη. Οι Πινακαίοι πρέπει να είχαν μια αδερφή του Γιώργου Βλέτση. (Γι’ αυτό οι Πινακαίοι λέγονται και Μπλιτσαίοι. Δώσανε την αδερφή στο Μήτρο Πινακά).

          -Τι θυμάσαι από την παιδική ηλικία;

          -Βοσκούσα τα πρόβατα και διάβαζα βιβλία , «βίοι των αγίων». Εδώ στην κάτω Σκοτίνα (κατοικούσαμε το χειμώνα) και το καλοκαίρι βγαίναμε επάνω (στην Άνω Σκοτίνα).

          -Σχολείο;

          -Το δημοτικό το ‘βγαλα, δε ντο ‘βγαλα. Στην απαλνή Σκοτίνα πήγα μέχρι την τρίτη τάξη στο θείο μου το δάσκαλο τον Βλέτση. Όταν κατεβήκαμε κάτω πήγα στο Θωμά τον Παραμύθα. Πολλά παιδιά δεν το  βγάλαμε, μας έπιασε πόλεμος. Μέχρι την πέμπτη τάξη. Μετά πήγα σ' ένα νυχτερινό και πήρα ένα αποδεικτικό από το δάσκαλο Μασούρα από που κατάγονταν από την την Καλλιπεύκη. Πρέπει να το πήρα αυτό μετά το '50.

2. κληρικός: -Τελικά εσύ πώς το αποφάσισες να χειροτονηθείς;      

          -Επιστρέψαμε στο χωριό το '50 (επαναπατρισμός). Το '59 προς το '60 παντρεύτηκα την Ελένη του παπά Λεωνίδα Οικονόμου. Σύμπτωση είχε βγει ένας νόμος το '70 να γίνονται ιερείς με μειωμένα προσόντα. Εγώ του ‘χα στο νου μου. Ρωτούσα κι από πριν. Στη Θεσσαλονίκη πήγαινα στις εκκλησίες και μου ‘λιγαν: «Εδώ μην ψάχνεις. Πρέπ' να είναι στα παραμεθόρια». Μια μέρα ανταμώνω τον παπά Διονύση Κουκουσά. Με βοήθησε να βρω δουλειά σ' ένα εργοστάσιο στη Θεσσαλονίκη, στο κεραμοποιείο του Φιλίππου, στο νέο Κορδελιό. Ο παπά Διονύσης υπηρετούσε στη Μεταμόρφωση του Κορδελιού. Μου συνέστησε να πάω στο Κιλκίς.

          Ένα πρωί πηγαίνω στο Κιλκίς. Πάω στα γραφεία, μου λέει ένας:

          -Ο κύριος τι θέλει;

          -Είμαι υποψήφιος ιερέας. Κι έμαθα ότι ...

          -Κύριε Μιχάλη, μου λέει. Είναι ο νόμος πράγματι, αλλά ο Σεβασμιότατος έχει κακή πείρα από τους ξένους. Τους χειροτονεί κι αυτοί φεύγουν.

          -Ποιός δεσπότης ήταν;

          -Ήταν ο Χαρίτων. "Έρχονται ξένοι, τους χειροτονεί και μετά από λίγα χρόνια ζητούν να φύγουν". Ενώ αυτοί θέλουν να μείνουν εκεί οι ιερείς. "Έρχονται άνθρωποι μουσικοί, ικανοί και δεν τους δέχεται. Προτιμάει τους ντόπιους".

          -Ε, τότες, πάτερ, λέω, εγώ να φύγω.

          -Μου λέει: "Περίμενε λίγο, ο δεσπότης σε λίγο θα κατεβεί"**.

          Δεν έφυγα. Σε κάνα δεκάλεπτο κατέβηκε ο δεσπότης. Του μίλησε ο αρχιερατικός: "Δέσποτα, ο κύριος θέλει να γίνει παπάς και είναι από τα μέρη της Κατερίνης".

          -Α, λέει ο δεσπότης. Έλα μέσα.

          Πήγα εγώ μέσα, κάθισα. Μ' έκανε κάτ' ερωτήσεις. "Κοίταξε, λέει, πήγαινε στο Γιάννη το θεολόγο.".

          Πήγα στο γραφείο μέσα, μου λέει ο θεολόγος:

          -Από πού είσαι;

          -Από τη Σκοτίνα.

          -Θα φέρεις εκείνο, εκείνο, εκείνο.

          Μόλις άκουσα εγώ έτσι, κατάλαβα ότι έγινα δεκτός. Και μου ζήτησαν χαρτί κοινωνικών φρονημάτων.  

          -Σε κράτησαν πολύ καιρό;

          -Ίσως και μήνα. Ήταν αυτός ο θεολόγος (Αλτίκης***) κι ένας άλλος ψάλτης, Κώστα τον φώναζαν. Κι είναι και τώρα ψάλτης στη Μητρόπολη, στη Μεταμόρφωση Κιλκισίου. Διάκος χειροτονήθηκα  στο Λόφο, στον άγιο Γεώργιο επάνω την ημέρα της Αναλήψεως, στις 4 Ιουνίου 1970 και στις 27 του ίδιου μήνα με χειροτόνησε πρεσβύτερο. Η χειροτονία μου έγινε στη Μητρόπολη για την ενορία Μονολίθι. Εκεί έμεινα 5 χρόνια. Το δεύτερο χωριό ήταν ο Ακρίτας. Εκεί έμεινα άλλα 13 χρόνια. Επί  Αμβροσίου παίρνω απολυτήριο για την Επανομή, στην Παναγία. Εκεί έμεινα ενάμισι χρόνο. Από εκεί πήγα στη Βέροια, στα Καβάσιλα.  Κάθισα εκεί κάπου 11 χρόνια, συμπλήρωσα και από εκεί πήρα σύνταξη.

3. απόμαχος. Ο παπά Μιχάλης ως συνταξιούχος δαπανά τον χρόνο και το ελάχιστο «βαλάντιο» σε εκκλησιαστικό έργο. Αυτό αποδεικνύεται από τα παρακάτω:

α. αίθουσα ναού. Την Κυριακή της 24ης Οκτωβρίου 2010 έγιναν τα εγκαίνια της αίθουσας τελετών του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου Σκοτίνας. Η αίθουσα κτίστηκε με δαπάνες του συνταξιούχου παπά Μιχάλη Βλέτση. Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης κ. Αγαθόνικος με θερμά λόγια εξέφρασε τον έπαινο προς τον δωρητή του έργου και τόνισε τη σημασία της λαμπρής χειρονομίας του ιερέα. Στη συνέχεια ο παπά Μιχάλης απευθύνθηκε στο συγκεντρωμένο πλήθος και με βαθιά συγκίνηση τόνισε τα εξής:

«Με την ευλογία σας, Σεβασμιώτατε, ας μου επιτραπεί να απευθύνω ένα λιτό, απλό χαιρετισμό στην εκλεκτή τούτη ομήγυρη.

Αγαπητοί,

          Ο θεός θέλησε να κρύβω μέσα μου ένα βαθύ πόθο, να προσφέρω, εγώ ο ελάχιστος, κάτι ωφέλιμο στη μικρή κοινωνία της Σκοτίνας. Το αποτέλεσμα το βλέπετε.

         

Στην πράξη αυτή οδηγήθηκα από μεγάλο καημό για ανάμνηση της πολύ αγαπημένης μου πρεσβυτέρας Ελένης (1931-2001) και όλων των συγγενικών προσώπων που έφυγαν από τη ζωή αυτή και πορεύτηκαν στους ουρανούς.

          Γνωρίζω την έντονη θρησκευτική ευλάβεια των συμπατριωτών μου. Τους συγχαίρω και τους ευγνωμονώ για κάθε τους συνδρομή. Τους παρακαλώ, όταν τελούν  μνημόσυνο των προσφιλών συγγενών και φίλων, να κάνουν καλή χρήση της αίθουσας. Να ακούνε τον εκάστοτε εφημέριο της ενορίας -τώρα τον παπά Λευτέρη- και τους εκκλησιαστικούς επιτρόπους του ναού. Έτσι θα χαίρονται οι αδελφοί μας νεκροί, έτσι θα επωφελούνται και οι εδώ ζωντανοί.

Σεβασμιώτατε,

          Εύχεσθε προκοπή και ό, τι καλό στο ταπεινό τούτο έργο».

β. φωτογραφικό υλικό.

                                              Αγιασμός: κύρια πρόσωπα από αριστερά: 

                      σεβ. κ. Αγαθόνικος, π. Μιχαήλ Βλέτσης, π. Λευτέρης Βαστάζος

Πίσω από τον παπά Μιχάλη διακρίνεται ο αδερφός του Τάκης. Η φωτογραφία είναι βγαλμένη στον "Πλάτανο", δηλαδή στην πλατεία της Άνω Σκοτίνας, όπου η εκκλησία "Κοίμηση της Θεοτόκου".

----------

* προφανώς θα εννοεί τα Αντιχάσια, όπου τα ερείπια του παλιού χωριού «Σκοτίνα», (βλέπε ανάρτηση 13.11.14).

** το γραφεία του δεσπότη βρισκότανε στον επάνω όροφο. Τα χωριά της παραμεθορίου θέλανε ιερείς. Γι’ αυτό και η Μητρόπολη  φέρθηκε μπόσικα στον Παπά Μιχάλη.

*** γνωστός μου συνάδελφος από τα φοιτητικά μας χρόνια (γύρω στο 1960).

Πλησιέστεροι συγγενείς του παπά Μιχάλη (γενεαλογικό δέντρο)

Κώστας, παιδιά του:

1. Γιώργος
2. στην Καρυά ;

Παιδιά του Γιώργου:

Α. Νικολής, σύζυγος Τασιώ, κόρη Ιω. Μητσιάνη-Γουρνάρ’                      

Β. Αθανάσιος, αναγνώστης, δάσκαλος, σ. Μπουλιώ Παραμύθα             

Γ. Κώτσιος, σ. Καλλιόπα Γιρμπχαλού -Γερομιχαλού-Τρεύλα         

Δ. «Κουρίτσ’ Κουμουρτζάτκου»

Α. παιδιά του Νικολή:    

1. Δημητρούλου, σ. Διονύσης Πολυχρός-Μητσιάνης. 

2. Καλούδα, σ. Ιωάννης. Καραλής    

3. Κωσταντής (1922-2010), σ. Λέγκου Β. Κουκουσά.

          παιδιά του Κωσταντή:  

          α. Τασούλα

          β. Μαρία

          γ. Νίκος

         

4. Γιώργος  (1927-2012), σ. Αθηνά Β. Γερομιχαλού-Τσιόμη

          παιδιά του Γιώργου:

          α. Γιάννης

          β. Ελένη

          γ. Νίκος

δ. Χαρίκλεια

 

5. Γιάννης, (1930-2014), σ. Πηνελόπη Θεοχ. Καλαμάρα-Καϊάκα

          παιδιά του Γιάννη:

          α. Νίκος

          β. Χάρης

          γ. Ευτυχία

           

6. Νάσιος, (1934-1084) σ. Καλούδα Ιω. Γκάρα

          παιδιά του Νάσιου:

          α. Νίκος

          β. Γιάννης

          γ. Τασούλα

         

7. Γραμματή, σ. Αντώνης Μπαρμπούτας από Λεπτοκαρυά

Β. παιδιά του Αθανασίου

1. Σοφία, σ. Δημήτριος (Μήτρος) Νικολός

2. Γιώργος, πέθανε νέος

3. Διονύσης, δάσκαλος, σ. από Λιτόχωρο

4. Βασίλης, ιερέας θεολόγος, σ. από Θεσσαλονίκη

5. Βικτωρία-Μπιτόρου, σ. Μιχάλης Ν. Γερομιχαλός

6. Πολυξένη, σ. Δημήτριος (Μήτρος) Νικολός

7. Κατίνα, σ. (1929-2016), σ. Κώτσιος Μ. Πολυχρός.

8. Μήτσιος, (1931-2016), σ. Καλλιόπα Θεοχ. Καρκαφίρη-Σουγκαρέλα

9. Λευτέρης, (1935-), φιλόλογος, σ, εκτός Σκοτίνας

10. Καλλιόπη (1936-)

11. Γιώργος, αξιωματικός χωροφυλακής, σ, εκτός Σκοτίνας

12. Θωμάς, (1940-), δάσκαλος, σ. εκτός Σκοτίνας  

Γ. παιδιά του Κώτσιου: 

1. Γιώργος, (1925-2013), Βαγγελούδα Απ. Συντριβάνη       

2. Στάμω, (1928-), σ. Απόστολος Κουμουρτζής                  

3. Μίχος, (1929-), ιερέας, σ. Ελένη παπά Λεωνίδα Οικονόμου               

4. Αλεξάνδρα          , (1932-), σ. Γιώργος Ζιώγας-Ντουραλής

5. Χαράλαμπος, (1937-2005), σ. Ελενίτσα Β. Δάμπλια               

6. Τάκης (1939-), σ. από Καλλιπεύκη
---------- 
ΕΙΚΟΝΕΣ

 
                   Οι γονείς του π. Μιχάλη Κωνσταντίνος και Καλλιόπη Γερομιχαλού

                        
                          Το σπίτι των "Μπλιτσαίων"-Βλετσαίων σε εγκατάλειψη (Βασίλα)

                             Μια πλευρά της Κάτω Σκοτίνας (δυτική). Η φωτογραφία 
                            είναι παρμένη από το μπαλκόνι του παπά Μιχάλη που 

                            βρίσκεται στον οικισμό Γαβρί.

                         Άποψη από το μπαλκόνι του σπιτιού παπά Μιχάλη Βλέτση

                                        Προσκυνητές στα εγκαίνια της αίθουσας

                                     Ευσεβείς χριστιανοί στην τελετή των εγκαινίων

                     Με ευλάβειο ο κόσμος παρακολουθεί την τελετή των εγκαινίων

                             Διακρίνονται καθαρά οι Νικόλαος Μητσιάνης, Στέργιος 
                         Χριστινόπουλος, Χρήστος Σακελλάρης, Νίκος Καρκαφίρης.

                      Οι γυναίκες αφήσανε το νοικοκυριό και τρέξανε στην Εκκλησιά

                                     Πλήθος κόσμου παρευρίσκεται στο χώρο της 
                τελετής των εγκαινίων. Όλοι πάνε για να τιμήσουν τον παπά Μιχάλη.

                                 Σε πρώτο πλάνο ο Θωμάς Γερομιχαλός (σιδηράς)

                                         Γυναίκες από όλες τις γειτονιές δίνουν 
                                       το "παρών" στη γιορτή του παπά Μιχάλη

                Οι επίσημοι συμμετέχουν στη θεάρεστη χειρονομία του παπά Μιχάλη

Ιερατείο: Παρθένιος (1867-1934)

 

Ο Παρθένιος «σ’ ν’ απαλνή» Σκοτίνα

   Επί τουρκοκρατίας (γύρω στο 1910)  ο αείμνηστος μητροπολίτης Κίτρους Παρθένιος Βαρδάκας επισκέπτεται την Άνω Σκοτίνα* του Κάτω Ολύμπου. Ο μακαρίτης Στέργιος Μ. Γερομιχαλός (1897-1987) -γνωστός στο χωριό ως «ι Στέργιους τς Λένους»- θυμάται την υποδοχή που ο κόσμος επεφύλαξε στον δεσπότη. Η συνέντευξη που δόθηκε το καλοκαίρι του1984 είναι κατατοπιστική.

ΤΟΠΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ «Ιτότι που ήρθι ι δισπότς ι Βαρδάκας στου χουριό, θυμούμι μας έμασι ι δάσκαλους ι Δημήτριους Τουμαράς κι μας κατέβασι στου Μάρμαρου. Έτσ' λέμι του μέρους ικείνου. Πιρίμινάμι. Ήρθι. Ήταν καβάλα στου άλουγό τ', του ιππικού άλουγου. Ήταν Τουρκία. Μόλις ήρθι, αρχίντζαμι ιμείς κι ψάλαμι του "πουλυχρόνιου". Αυτός απού καβάλα χιριτούσι κι μας ευλουγούσι. Ύστιρα βγήκι στου χουριό. Κατέλυσι στου σπίτ' τς Τσιτσίλους. Κάθισι δυο, τρεις μέρις κι ήρθι Κυριακή. Μπρουστά ιππουκόμους μι ντ βαλίτσα. Αυτός που διατηρούσι τ' άλουγου κι μέσα ζ ντ βαλίτσα είχι τ' στουλή. Κατέφκι στου νάρθηκα κι ντύθκι καλά. Πιρνάει μέσα κι κάμ' του σταυρό μπρουστά ζ Μπαναγία ικεί. Κι ταίριασι να είνι η ώρα που ψάλν "ανοίξω το στόμα μου". Ικεί να ήσαν ν' ακού'ις! Ι παππούς ι Παραμύθας ήταν μουσικός. Ι δάσκαλους ι Μπλέτσιους είπι άλλου τρουπάριου κι ι δισπότς έσκουξι του τρουπάριου "ουκ ελάτρευσαν". Ωραία τα τρουπάρια. Τιλείουσι απού 'κει. Διξιός ψάλτς ήταν ι αναγνώστς ι Παραμύθας Αθανάσιους, πατέρας απού του Γιάν' του Μπαραμύθα. Αριστιρός ήταν ι Γιάντζ ι Μπουκουβάλας. Του γκιρό που ήταν να πουν τουν Απόστουλου κι είπι ι δισπότς "Κύριε, Κύριε, επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψε την άμπελον ταύτην", κοιτούσι προς τα πάν'. Ι μακαρίτς ι Νάσιους ι Καραμπίνας μουρμούρσι· "αυτός συνδέιτι μι του Θιό τώρα". Ν' ώρα που ξηγούσι του Εαυγγέλιου, ι αριστιρός ψάλτς γέλασι. Τουν άκουσι αυτός, αλλά δε ντουν είδι. Συνέχισι του λόγου ύστιρα. Παπάς ήταν ι μακαρίτς ι παπά-Θανά'ης Οικονόμους κι ι παπά-Χρήστους Σακιλλάρης. Ιμείς, τα πιδιά του σχολείου, κανουναρχούσαμι. Τραβούσαμι ίσουν. Ήμαν ιγώ, ι παπά Γιάντζ (τότε λαϊκός) Μπιλιάγκας), ι δάσκαλους ι Μπλέτσιους, ι μακαρίτς Θανά'ης ι Γκαλιαμπός. Σ' ν' αριστιρή μπάντα ήταν άλλα πιδιά. Ικεί που μιλούσι, βάρσι δόγματα για τα βακούφκα: «Όποιους ζαπώσ' βακούφκα χουράφια ή μπαξέδια, ιγώ πρώτους θα πάου να βγάλου του πρώτου του παλούκ'».

          Του 'πι, μα δε ντο 'κανι...»

ΚΟΙΝΗ. Την εποχή που μας επισκέφτηκε στην Άνω Σκοτίνα ο δεσπότης Παρθένιος Βαρδάκας, θυμάμαι πως ο δάσκαλός μας Δημήτριος Τομαράς μας συγκέντρωσε και μας κατέβασε στο κάτω μέρος του χωριού, στην τοποθεσία "Μάρμαρος". Εκεί περιμέναμε κόσμος και παιδιά ώσπου να 'ρθεί. Κάποτε ήρθε καβάλα στο άλογό του. Μα τι άλογο: Του ιππικού. Τότε είχαμε τουρκική κατοχή. Μόλις έφτασε, εμείς αρχίσαμε να ψάλουμε το "πολυχρόνιο". Εκείνος πάνω από το άλογο χαιρετούσε και μας ευλογούσε. Μετά ανηφόρησε προς το χωριό και κατέλυσε στο σπίτι της Τσιτσίλως. Κάθισε δυο-τρεις μέρες, ώσπου ξημέρωσε η Κυριακή. Μπροστά ο ιπποκόμος που κρατούσε τη βαλίτσα. Αυτός που πρόσεχε το άλογο και μέσα στη βαλίτσα είχε την αρχιερατική στολή. Κατεβαίνει ο δεσπότης μπροστά στο νάρθηκα και ντύνεται καλά. Περνάει μέσα στο ναό και κάμει το σημείο του σταυρού μπροστά στον ειδικό χώρο της Παναγίας. Και ταίριασε, στην ώρα που ψάλλεται η καταβασία "ανοίξω το στόμα μου" και τα σχετικά τροπάρια. Κι αρχίζει ο δεσπότης "ανοίξω το στόμα μου". Εκεί να ήσουνα να ακούσεις! Ο παππούς ο Παραμύθας ήξερε μουσικά. Εμείς, τέσσερα παιδιά βοηθούσαμε το δεξιό ψάλτη. Είτε κρατώντας ισοκράτημα, είτε κανοναρχώντας. Ο δάσκαλος ο Βλέτσης έψαλε άλλο τροπάριο και στη συνέχεια ο δεσπότης έψαλε δυνατά την καταβασία "ουκ ελάτρευσαν".  Οι καταβασίες τελείωσαν. Δεξιός ψάλτης ήταν ο αναγνώστης Παραμύθας Αθανάσιος, πατέρας του Γιάννη Παραμύθα. Αριστερός ο Γιάννης Μπουκουβάλας. Τη στιγμή που κόντευε να πουν τον "Απόστολο" και την ώρα που ο δεσπότης έλεγε το "Κύριε, Κύριε επίβλεψον εξ ουρανού και ίδε και επίσκεψε την άμπελον ταύτην", έριχνε το βλέμμα του προς τα πάνω. Τότε ο μακαρίτης Νάσιος Καραμπίνας ψιθύρισε· "τώρα ο δεσπότης επικοινωνεί με το Θεό". Την ώρα που ο δεσπότης εξηγούσε το Ευαγγέλιο, ο αριστερός ψάλτης γέλασε. Ο δεσπότης άκουσε το γέλιο, αλλά δεν αντιλήφτηκε ποιος είναι. Συνέχισε το κήρυγμα. Παπάδες ήταν ο μακαρίτης παπά-Θανάσης Οικονόμος και ο παπά-Χρήστος Σακελλάρης. Εμείς, οι μαθητές του σχολείου κανοναρχούσαμε. Κρατούσαμε ισοκράτημα. Ήμουνα εγώ, ο παπά-Γιάννης (Μπιλιάγκας, τότε λαϊκός), ο δάσκαλος ο Βλέτσης κι ο μακαρίτης Θανάσης Καλιαμπός. Στο αριστερό αναλόγιο βοηθούσαν άλλα παιδιά. Την ώρα που μίλαγε έκανε υπαινιγμό για τα εκκλησιαστικά κτήματα: «Όποιους καταπατήσει εκκλησιαστικά χωράφια ή μπαξέδες, πρώτος εγώ θα τρέξω να βγάλω το πρώτο παλούκι».

          Τα είπε, αλλά δεν το έπραξε.

Σημείωση: Φαίνεται πως ο δάσκαλος δυσαρεστήθηκε από τη συμπεριφορά μερικών μαθητών. Γι’ αυτό την επομένη μέρα τους ζήτησε το λόγο. Ο αφηγητής υπογραμμίζει:                                                                                                  

ΤΟΠΙΚΟ ΙΔΙΩΜΑ: «Ν' άλλ' μέρα: «Έλα όξου Γιρουμιχαλέ. Έβγα όξου Μπιλιάγκα»! Μας χτύπσι κι έφυγάμι».

          Όταν ζύγουναν οι εξετάσεις, κατέφκαμι Κάτ'. Ιγώ στου μπαρμπα Νικουλή του Γιρμπχαλό. Ήμασταν ξαδέρφια πρώτα. Η παπά Γιάντζ i Μπιλάγκας είχι γαμπρόν του μπαρμπα Νάσιου του Γιρμπχαλό. Κι πάει σι κείνα τα μαντριά. Κι έστειλι ι δάσκαλους τζ γουνίδις κι μας πήραν απού Κάτ'. «Άμα δεν έχου αφνούς, λέει, χάθκα».

          Ήμασταν γιροί μαθηταί κι ι δάσκαλους θα ντρουπιάζουνταν δίχους ιμάς. «Τώρα μιτάνιουσα, σι λέει. Τι φκιάνουμι χουρίς αφνούς. Είνι απαραίτητο να τς έχου ιδώ, τώρα που θα γέν οι ιξετάσεις».

          Μα κι μεις τουν βόητσαμι σ' τς ιξιτάσεις.

ΚΟΙΝΗ. Την επομένη μας φωνάζει ο δάσκαλος: «Έλα έξω Γερομιχαλέ. Βγες έξω Μπιλιάγκα! (στον πίνακα).

          Μας χτύπησε και εμείς το σκάσαμε, φύγαμε. Όταν πλησίασαν οι εξετάσεις, κατεβήκαμε στην Κάτω Σκοτίνα. Εγώ κοντά στα γίδια του ξαδέρφου μου Νικολή Γερομιχαλού. Ο παπά-Γιάννης Μπιλιάγκας (παιδί τότε) στο γαμπρό του Νάσο Γερομιχαλό. Πήγε σε κείνα τα μαντριά. Εντωμεταξύ ο δάσκαλος έστειλε τους γονείς και μας πήραν από το κάτω χωριό και μας βγάλανε επάνω. «Αλίμονό μου, λέει, αν μου λείψουν αυτοί».

          Ήμασταν καλοί μαθητές και ο δάσκαλος θα ντροπιάζονταν χωρίς την παρουσία μας. «Τώρα μετάνιωσα, λέει. Τι θα κάνουμε χωρίς αυτούς. Είναι καλοί μαθητές και απαραίτητοι τώρα, στην περίοδο εξετάσεων».

          Αλλά κι εμείς, όμως, τον βγάλαμε ασπροπρόσωπο στις εξετάσεις.

Επεξηγηματικά: «Ανοίξω το στόμα μου», έτσι αρχίζουν τα τροπάρια που ονομάζονται καταβασίες,

δόγματα (τα), υπονοούμενα, υπαινιγμός, βάρσι δόγματα (έκαμε υπαινιγμό).

Ι Στέργιους τς Λένους, ο Στέργιος, σύζυγος της Ελένης, (ανάλογα με τη βαρύτητα του ονόματος επικρατεί το αρσενικό ή θηλυκό όνομα. Λέμε η Κατίνα τ’ Κατσαπλιά, αλλά και ι Γιάντζ τς Καλής),  

Μάρμαρος, τοπων. λάκκος ΒΑ της Άνω Σκοτίνας, (βλέπε ιστοσελίδα kaliampos-ioannis-skotina.blogspot.com, ανάρτηση  5.2.15).

Τομαράς, Δημήτριος Τομαράς, δάσκαλος στη Σκοτίνα στα χρόνια της τουρκοκρατίας (και του πατέρα μου δάσκαλος), μετέπειτα ιερέας, εφημέριος Χορτιάτη, «ετών 70, εκ Λαρίσης:

 "εκάη εντός κλιβάνου, μετά των δύο θυγατέρων του Αγγελικής και Ειρήνης, την 2 Σεπτεμβρίου 1944 εν Χορτιάτη υπό των Γερμανών του τάγματος θανάτου Σούμπερτ…" (Κ. Βοβολίνης, η Εκκλησία εις τον αγώνα της ελευθερίας, εκδότης Π. Κλεισιούνης, Αθήναι 1952, σελ 285),

Τσιτσίλου (η), παρατσούκλι της Βασιλικής, θυγατέρας του παπά Γιάννη Παπαγεωργίου, πρώην Τσιαβέτα. Από Βασιλική έγινε Βασίλου-Τσιτσίλου. Ήταν αυτή "απόκαμνι τα μπαμπλούκια σ' ν Ικκλησιά" (που προετοίμαζε τα πρόσφορα για τη Θ. Λειτουργία). Σ’ Αυτήν οφείλει το όνομα η συνοικία Βασίλα στην Κάτω Σκοτίνα. Ο παπά Γιάννης είχε 6 κορίτσια: Γραμματή, Ξάνα, Φωτεινή, Βασιλική, Καλλιόπα και μια στον Παντελεήμονα.

----------

* Για τους κατοίκους της Σκοτίνας ο δεσπότης σημειώνει: «πλείστοι εξ αυτών εξεπατρίσθησαν εν τη ξένη αναδειχθέντες εν τοις γράμμασι, τη βιοτεχνία και τω κερδώω Ερμή. Εν συνόλω όμως είναι φιλόπονοι, εργατικοί, φιλοπάτριδες, φιλόστοργοι οικογενειάρχαι και ευλαβείς και φιλόθρησκοι συντηρούντες τρεις ιερείς συμπατριώτες αυτών, ων ο εις εν παρηκμακυία ηλικία προ ολίγου κατέφυγεν εις την πατρίδα αυτού εκ της περιφερείας Ελασσώνος ορμηθείς. Είναι δ’ ούτοι ο παπά Αθανάσιος Πικακίδης οικονόμος, ο παπά Χρίστος Γκανάκης σακελλάριος, και ο παπά Αθανάσιος Ζιώγας» (Παρθενίου, Επισκόπου Κίτρους, περιγραφή επισκοπικής περιφερείας Κίτρους επί τουρκοκρατίας, σελ. 49).

Σημείωση: Μεταφέρω όπως έρχονται στη μνήμη μου όσα τόνισε ένας ομιλητής στην ενθρόνιση του νέου μας Μητροπολίτη Γεωργίου (29.03.2014). ότι, δηλαδή, ο νέος ιεράρχης της Πιερίας να μιμηθεί τους προκατόχους του: α) στην επανάσταση τους Νικόλαο Λούση και Παρθένιο Βαρδάκα**, β) στη σοφία τους Κωνσταντίνο Κοϊδάκη και Βαρνάβα Τζορτζάτο και γ) στην πραότητα τον Αγαθόνικο Φατούρο.

----------

** Ο αείμνηστος δεσπότης, εκτός από τα κοινωνικά, πνευματικά και λειτουργικά θέματα, είχε να αντιμετωπίσει και προβλήματα εθνικά. Βρέθηκε στην καρδιά του Μακεδονικού αγώνα. Ο ίδιος υπογραμμίζει σε βιβλίο του: «…εντός ελαχίστου χρονικού διαστήματος διωργανώθη ολόκληρος η περιφέρεια ημών δια μυστικών εθνικών Επιτροπών και ωρισμένων πεζοπόρων οδηγών και ταχυδρόμων, ευρισκομένων εις ακατάπαυστον επαφήν μετά του σώματος, προωρισμένου και προς κάθαρσιν του εδάφους από παντός ανθελληνικού στοιχείου και ματαίωσιν των υπό της εν Κατερίνη δρώσης ρουμανικής προπαγάνδας…» (ανωτέρω σελ. 13). Αλλού: «…Κατωτέρω παρέχομεν κατά συνέχειαν πιστά αντίγραφα εξ τεσκερέδων της τουρκικής κυβερνήσεως προς τα σεβ. Πατριαρχεία Κωνσταντινουπόλεως επί Σουλτάν Χαμίτ εκδοθέντα, δι ων αύτη επεζήτει παρά του …Ιωακείμ του Γ’, την παύσιν ή μετάθεσιν ημών…σελ. 15» (χρονολογία 1907). Αλλού: «…κατά την 16^ην Οκτωβρίου 1912, ημέραν Τρίτην πρωί η εβδόμη Μεραρχία υπό τον Μέραρχον Κλεομένην Κλεομένους…συνήψε νικηφόρον μάχην παρά το…χωρίον Κολοκούριον, και εκήδευσεν εν Κατερίνη και τον αείμνηστον αντισυνταγματάρχην του Πεζικού Δημήτριον Σβορώνον, εις την κηδείαν του οποίου αυτοποσώπως παρέστημεν…» (σελ. 24).
---------- 
ΕΙΚΟΝΕΣ
 

          

                                     Από το ημερολόγιο 2013 Ι. Μητρόπολης Κίτρους