Δευτέρα 6 Φεβρουαρίου 2023

ΙΣΤΟΡΙΑ: Όλυμπος

Στις 4 τρέχοντος μηνός συναντώ τον Γιάννη Φαρμάκη, αντιπρόεδρο του

Συλλόγου Λιτοχωριτών Θεσσαλονίκης "κι τα είπαμι στου γκαφινέ". Μου χαρίζει ένα ωραιότατο δώρο. Το ιστορικό ημερολόγιο του συλλόγου για το 2023. Είδα και διαπίστωσα ότι πρόκειται για έργο με σημασία ιστορική. Συνάμα αποτελεί αφορμή να αφιερώσω λίγες γραμμές (περίληψη-αποσπάσματα) για τον ξακουστό Όλυμπο.     

 

                                ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

                                                

Πρόεδρος: Κάκαλος Θεόδωρος

Αντιπρόεδρος: Φαρμάκης Ιωάννης

Γεν. Γραμματέας: Καναβούρα Ελένη

Ταμίας: Μασταγκά Ελένη

Έφορος Δημ. Σχέσεων: Μασταγκά Αικατερίνη

Μέλη: Κουλιάνος Γεώργιος, Μαλλίδης Νικόλαος


ΓΕΝΙΚΑ: «ΒΓΗΚΑ ΨΗΛΑ ΣΤΟΝ ΟΛΥΜΠΟ…»

«Κι έκραξε ο Δίας ο κεραυνόχαρος τους αθανάτους όλους

Να΄ ρθουν στου Ολύμπου του πολύκορφου την πιο ψηλή τη ράχη…»

αναφέρει ο Όμηρος στην Ιλιάδα…»

 

Ιανουάριος: Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ

 

 "Το μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου βρίσκεται μέσα στο Φαράγγι του Ενιπέα ποταμού, σε υψόμετρο 830 μέτρα…Η μορφή του Αγίου Διονυσίου προβάλλει μέσα από τον θεϊκό Όλυμπο ως Ήλιος λαμπρός".

 

 

 

Φεβρουάριος: Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΤΩΝ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ

 

"Στα χρόνια της τουρκοκρατίας ο Όλυμπος έγινε από τα κύρια λημέρια των Κλεφτών και των Αρματολών, ορμητήριο γνωστών οπλαρχηγών, γεγονός που ανάγκασε τους Τούρκους ν΄ αναγνωρίσουν τ΄ αρματολίκια του το 1425 και το 1489. Στις κορυφές του ανέμισαν τα πρώτα επαναστατικά μπαϊράκια…Κατά τη γερμανική κατοχή ο Όλυμπος αποτέλεσε ένα από τα προπύργια της Εθνικής Αντίστασης, καθώς στις πλαγιές του αναπτύχθηκε ισχυρό αντάρτικο.

 

 

 

Μάρτιος: Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΤΗΣ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑΣ

 

"Στις κορυφές του Ολύμπου η φαντασία των Αρχαίων Ελλήνων τοποθέτησε την κατοικία των 12 Θεών της αρχαιότητας…Στο Πάνθεον (Μύτικα) στο θρόνο του Δία (Στεφάνι), όπου διέμενε ο Δίας, ο πατέρας Θεών και ανθρώπων…οι εννέα Μούσες, κόρες του Δία και προστάτιδες των γραμμάτων και τω τεχνών, κατοικούσαν στις κορυφές των Πιερίων ορέων…"

 

 

Ιούλιος: Ο ΟΛΥΜΠΟΣ ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΚΑΚΑΛΟΥ


"Λιτοχωρίτης Χρήστος Κάκαλος (1882-1976). ..είναι ο πρώτος Έλληνας που πάτησε-κατάκτησε-το 1913 την κορυφή του Ολύμπου με τους Ελβετούς
Fred Boissonnas και Daniel Baud Bony…Κοινοί θνητοί…συνοδηπόρησαν μαζί του για να σκαρφαλώσουν μέχρι τον Μύτικα, στα 1918 μέτρα".

 




 



 

 



 


 

 

 

 

 

 

 


 

Πέμπτη 19 Ιανουαρίου 2023

ΕΜΦΥΛΙΟΣ: ΜΟΡΝΑ, υποδοχή παπά

 


Ο παπά Απόστολος Καλιαμπός δεν ξεχνάει τον Εμφύλιο που έζησε στη Μόρνα Πιερίας. Το 1979, σε σχετική συνέντευξη, υπογραμμίζει: 

 

 

Α. ΝΗΤΡΟΠΟΛΗ

 

          Για σιγουριά της χειροτονίας και διορισμού του ιερέα στην ενορία Αγίου Νικολάου Μόρνας-Σκοτεινών η εκκλησιαστική επιτροπή συντάσσει σχετικό 


πρακτικό  Αναθέτουν στον ψάλτη Κωνσταντίνο Παπανώτα να στείλει επιστολή στη Μητρόπολη. Ο Παπανώτας ήξερε γράμματα και ήταν ο «παντός καιρού» άνθρωπος.

Εντέλει, απ' λές, κάν' του πρακτικό. Κάν' κι ι Παπανώτας μια επιστουλή στο Σεβασμιώτατο: (τελικά, που λες, συντάσσουν το πρακτικό. Ετοιμάζει ο Παπανώτας και την απευθύνει στον Σεβασμιότατο).

 

          " Σεβασμιώτατον Μητροπολίτην Κίτρους,

          κ. κ. Κωνσταντίνον Κοϊδάκην.

              Παρακαλώ, όπως τον υποψήφιο να τον χειροτονήσετε. Να έχουμε την ευχή Σας.-

                                            Ο ιεροψάλτης

                                        Κωνσταντίνος Παπανώτας" (*)

                                                    (Απρίλης 1945) 

       

Σημείωση: Προκάτοχος του παπά Απόστολου ήταν ο παπά Χρήστος Τσολάκης, θύμα της γερμανικής Κατοχής και επόμενος ο παπά Δήμος Μυρωτής. 

 

Β. ΥΠΟΔΟΧΗ.                                     

 

ΙΔΙΩΜΑ: Προυτού να φτάσουμι σ' τ' Στινούρα, έφυγι μπρουστά ι Βασταζάκους κι είπι στου γκόζμου: «Να χτυπήσουμι γκαμπάνα. Έρχιτι ι

 


παπάς».
Κι βγαίν' του χουργιό όλου όξου, η καμπάνα να χτυπάει. Νταν, νταν, νταν, νταν. Ούτι του δισπότ' έκαμαν έτσ'. Απού Γκατιρίν’ μέχρι τη βρύσ’ ήρθαμι μι του κάρου
(30 χιλιόμετρα). ΄Υστιρα μας κατιβάζν ψουμί δυο πλαστά 'ικεί στη βρύσ'. Ήταν έθιμου.

          Κατέφκαν οι ανθρώπ' στου Ιργουστάσιου. ΄Ηφιραν κι τα ρούχα, τα άμφια ικεί κάτ'. Κι ύστιρα έκανάμι Παράκληση στουν άγιου Νικόλαο. Τους ευλόγησα. 

 

ΚΟΙΝΗ: Πριν φτάσουμε στην τοποθεσία «Στενούρα», έτρεξε πρώτος ο Βασταζάκος (έτσι λέγανε τον Γιάννη Βαστάζο) και ειδοποίησε τον κόσμο: «Χτυπάτε την καμπάνα. Έρχεται ο παπάς». Η καμπάνα βαρούσε ασταμάτητα νταν, νταν, νταν. Το χωριό όλο στο πόδι. Ούτε στο δεσπότη επεφύλασσαν τέτοια υποδοχή. Από Κατερίνη μέχρι τη βρύση της Μόρνας ήρθαμε με κάρο. Ύστερα, εκεί στη βρύση,  οι κάτοικοι μας προσφέρουν δυο καρβέλια ψωμί. Έτσι ήταν το έθιμο.   

Κατηφορίζουν οι χριστιανοί, σταματούν στη βρύση που βρίσκεται πλάι στο εργοστάσιο ξυλείας. Φέρανε τα ρούχα, τα άμφια. Παίρνουμε την ανηφόρα, κάνουμε Παράκληση στον Άγιο Νικόλαο, τους ευλόγησα (**).

 

Γ. ΕΠΙΘΕΣΗ ΑΝΤΑΡΤΩΝ-Βασιλεία

 

 

Στιφάνουνα έναν ικεί κι είπα “ευλογημένη η βασιλεία του Πατρός”. Μ' έπιασαν κι μι λέν' “τι κάντζ, παπά, τι λες;”  Τς είπα «δε λέου ν' ιπίγεια

βασιλεία». (Εκεί στη Μόρνα -στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου- στεφάνωνα ένα ζευγάρι. Ήρθε η στιγμή να πω «ευλογημένη η βασιλεία του πατρός. Μερικοί αντάρτες κόβουν το Μυστήριο, με πιάνουν και μου λένε: «παπά, τι κάνεις, τι λες»; Απάντησα «Δεν εννοώ την επίγεια βασιλεία»

----------

* Ο Μέλιος Πίτσιας στο μυθιστόρημα «το τελευταίο δείπνο στη Μύρνα»  σημειώνει: «Ο Μάρκος Ζαμάνης…έφερε σε επικοινωνία το Λούκα, το δάσκαλο, τον Τόλιο Μεσσαρά και το Νότα Πρωτοψάλτη με μια Φιλική Εταιρία που ήξερε το τραγούδι: «ας έρθει ο χάρος για να δει, με ποιους έχει να κάνει» (σελίδα 373).

----------

** Παράλληλα, ο Μέλιος Πίτσιας στο μυθιστόρημά του  σημειώνει: «Ήταν η εποχή που ο παπά-Χρίστος είχε μετακομίσει στον ουρανό» και την ενορία ανέλαβε ο  Μάλαμας. «Ο Μάλαμας ήταν άνθρωπος ταπεινός…Μετά από ένα μήνα, γύρισε ντυμένος παπάς…Έγινε παπάς της καρδιάς και του ελέους και αν τον συναντούσες στο δρόμο ήταν έτοιμος για το ευχέλαιο. Το ράσο του δεν είχε τσέπες, γιατί μετά τη Λειτουργία μοίραζε όλο τον άρτο, κρατώντας για τον εαυτό του μόνο την τελευταία ψίχα» (σελίδα 385).


 

 

Κυριακή 15 Ιανουαρίου 2023

ΠΟΛΕΜΟΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΝΤΟ ΣΤΗ ΘΕΡΜΗ (β)

 ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: ΣΩΜΑΤΕΙΟ ΑΥΛΗΑΝΝΗΤΩΝ ΘΕΡΜΗΣ
 
        Η κ. Μαρία Ξενοφωνίδου κατοικεί στη Θέρμη (Πόντου 8). Στη φωτογραφία με τον άντρα της  Πρόδρομο  Σωτηριάδη, ο οποίος πολύ νωρίς "έφυγε" από τη ζωή. Η κ. Μαρία προθυμοποιείται να μου δώσει συνέντευξη στο Πολιτιστικό Κέντρο Θέρμης στις 12 Δεκέμβρη του ΄22. Κύριο θέμα η προσφυγιά των Ποντίων.  Ξεκινάει με την πρώτη γνωριμία: "Γεννήθηκα στην Αυληάννη Κοζάνης το 1927". 

 

 

 

ΓΕΝΙΚΑ: Οι γονείς μου είναι πρόσφυγες από την Τραπεζούντα. Ήμουνα 14 χρονών, όταν ήρθαμε στη Θέρμη. Τότε η Θέρμη είχε πολλούς υπαλλήλους. Είχε το Αεροδρόμιο,  το Ινστιτούτο, τη Γεωργική σχολή, την Αμερικάνικη σχολή, το ΒΙΑΜΥΛ (Βιομηχανία Αμύλου και Αμυλοσακχάρου). Είχε δουλειά.

 

ΓΕΡΜΑΝΟΙ: Το 1943, 3 Νοεμβρίου γίνεται βομβαρδισμός. Αρχίσαν οι Άγγλοι να μας υποστηρίζουν. Είδαν γερμανική σημαία τα αεροπλάνα. Σκοτώθηκαν

 


πολλοί. Και ο προϊστάμενός μου στο Ινστιτούτο σκοτώθηκε την ώρα που έτρωγε. Ήρθαν πολλά αεροπλάνα από το Καραμπουρνού. Έχασα, κ. Γιάννη, πέτε κιλά. Οι Γερμανοί νομίζανε ότι είναι γερμανικά και χειροκροτούσανε.  Βομβάρδιζαν το λιμάνι. Τα καράβια μας τα είχαν ρημάξει όλα.


ΑΡΡΩΣΤΙΑ: Εγώ στην κλινική έμεινα τρεις μήνες φασκιωμένη. Μετά με πήγαν στο Δημοτικό νοσοκομείο. Έμεινα δέκα μέρες εκεί. Θρήνος και οδυρμός. Ούτε τιτανικό, ούτε αίμα, ούτε φαγητό. Με κάτι βελόνες τόσο χοντρές, να δεις τα σημάδια για να ράψουν την πληγή. Το ένα μπούτι με το άλλο, τι να σου πω, κ. Γιάννη. Ήταν το νοσοκομείο «Άγιος Δημήτριος». Ψείρα…κακό. Τέλος πάντων. Το Ινστιτούτο κανόνισε και μ΄ έβγαλαν βιβλιάριο ΙΚΑ. Με πήραν και με πήγαν σε μια κλινική, ασφαλισμένη, πλήρωνε το ΙΚΑ. Απέναντι από την Παναγία Δεξιά. Εκεί έκατσα δέκα μέρες. Δεκατεσσάρων χρονών κορίτσι, ανήλικο.

Μετά από δέκα μέρες δυο κύριοι λένε: «ποια είναι η Ξενοφωνίδου;» Ήταν και η αδερφή μου Σοφία εκεί. «Ετοιμάσου, θα σε πάμε στην κλινική». Τσάι πρωί, βράδυ. Ερχόταν ο έλεγχος και μας έλεγε «περνάτε καλά;»-«ναι, πολύ καλά».

ΑΓΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ: Υπογράφω και φεύγω από την κλινική. Το γερμανικό ιατρείο ήταν στο Τριάδι. Μας δίναν σουλφαμίνη. Τέλος πάντων, είχα  γερή κράση.

 


Θεραπεύτηκα. Πως σώθηκα κ, Γιάννη μου, από μικρό παιδί διάβαζα την αγία Επιστολή. Και την είχα στην τσέπη μου. Στο ρομπάκι την φύλαγα. Και χτυπάει η βόμβα στο ίδιο το κόκκαλο, όπου είχα την αγία Επιστολή. Μόνο μάτωσε η αγία Επιστολή. Εγώ εκεί το οφείλω.

Από κει και πέρα όλο στη δουλειά. Όλο τον βάλτο εμείς τον οργώσαμε.

 

ΓΑΜΟΣ: Ρωτάω κ Μαρία, για την παντρειά τι έγινε;

-Ποιος κοίταζε τέτοια πράματα. 24 χρονών παντρεύτηκα, μου λέγαν γεροντοκόρη. Ο άντρας μου από το Βόλο. Σωτηριάδης Πρόδρομος. Έχω δυο αγόρια, Ιορδάνης, Ανέστης. Όταν παντρεύτηκα δεν είχαμε να τους ταΐσουμε. (Αντί για γαμήλιο ταξίδι) πάμε στα «Διονύσια» το 1955 (παλιός κινηματογράφος στην οδό Αγ. Σοφίας, Θεσσαλονίκη). Ήθελε ο κουμπάρος. Μας στεφάνωσε ο π. Άγγελος στον Άγιο Νικόλαο.

 

 

ΑΤΥΧΗΜΑ: -Πότε πέθανε ο άντρας σου;

-Ατύχημα στη Μαντζάρδα, πενηνταπέντε χρονών, συνοδηγός. Πιο πολύ είμαι χήρα, παρά με τον άντρα μου. Πενηνταπέντε χρόνια δούλεψα στο ΒΙΑΜΥΛ.

-Ευχαριστώ πολύ, κυρία Μαρία.

-Κύριε Γιάννη, αν μπορείς, γράψε κάτι.

 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

 


Στον δεύτερο όροφο του Πολιτιστικού Κέντρου Θέρμης η κ. Μαρία έχει το δικό της γραφείο. Εκεί πυρετωδώς εργάζεται για την πρόοδο των Αυληαννητών Θέρμης. 


 

 

 

Η κ. Μαρία στα νιάτα της

 

 

 

 

 Η κ. Μαρία Ξενοφωνίδου στο πανεπιστήμιο ΠΑΜΑΚ (πρόσφατα). Βραβεύεται από τον πρύτανη για την  προσφορά της στο σωματείο  Αυληαννητών Θέρμης. Εξακολουθεί να είναι πρόεδρος του σωματείου.





Ο φιλόλογος και συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος. Ασχολήθηκε με την ιστορία των Ποντίων και, λεπτομερώς, με την ιδιαίτερη πατρίδα του την Αυληάννα. Αξιώθηκε να γίνει προϊστάμενος του Γραφείου Β\θμιας Εκπαίδευσης.

----------

ΣΗΜΕΙΩΣΗ-ΕΚΠΛΗΞΗ: Τον αείμνηστο Γιώργο τον γνώρισα από κοντά. Συνυπηρετήσαμε στην Β\θμια Εκπαίσευση στη δεκαετία του 1980 (Θεσσαλονίκη). 

 


 

 

 

Ταυτότητα του 1941





 

Παπά Διονύσης Γεωργιάδης, εφημέριος του Αγίου Παντελεήμονα στην Αυληάννη Κοζάνης (Κατοχή-Εμφύλιος).






Τιμητική διάκριση στην κ. Μαρία από το πανεπιστήμιο ΜΑΜΑΚ.








 Παπά Άγγελος, εφημέριος Αγίου Νικολάου 

Θέρμης:

 

"Βαπτίζεται ο δούλος του Θεού Ιορδάνης"