Παρασκευή, 1 Οκτωβρίου 2021

ΙΣΤΟΡΙΑ: το ΚΟΤΣΕΚΙ

         


    Ο χώρος του παλιού σχολείου στην Κάτω Σκοτίνα ονομάζεται Κοτσέκι  (*). Η Αθηνά  Βλέτση (το γένος Βασιλείου Γερομιχαλού), σύζυγος του Γεωργίου Βλέτση (Γκουγκούλα),  μου δίνει συνέντευξη στις 5 Αυγούστου 2004 στο καφενείο τους που βρίσκεται στο Κοτσέκι. Πάνω στην κουβέντα αναφέρεται σε ένα πρόσωπο που έζησε στην Αμερική, τον Αθανάσιο Γερομοχαλό. Αυτός φρόντισε για την κατάσταση της πλατείας στην Κάτω Σκοτίνα, το  «Κοτσέκι».

Η Αθηνά εξιστορεί:

Α. ΑΜΕΡΙΚΗ.  Έζησε σ' ν' Αμιρική. Σ' ν' Αμιρική δεν είχι πιδιά. Απ' ν' Αμιρική  έστειλι λιφτά κι πήραμι του νιρό απ' Νταλίγκα. Δεν είχαμι νιρό. Αυτός το 'φιρι απού πάν'. (Έζησε στην Αμερική. Από εκεί έστειλε λεφτά και μεταφέραμε το νερό από την Νταλίγκα στο Κοτσέκι. Δε υπήρχε νερό εδώ. Αυτός φρόντισε να φέρουμε το νερό από πάνω την Νταλίγκα).

Β. ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ. Έφκιασι κι τη βρύσ'. Έφκιαξε και το παλιό σχολείο. Κοινοτικές βρύσες έκανε δυο. Μια ζ τζ Γιργούλινας, αυτού που είνι ι φούρνους Ντάμπλια, κι μια στου Κουτσέκ'. (Έφτιαξε και τη βρύση. Έφτιαξε και το παλιό σχολείο. Κοινοτικές βρύσες έφτιαξε δύο. Τη μια στην αυλή της Γεργούλινας, στο σημείο που σήμερα βρίσκεται ο φούρνος του Δάμπλια και μια στο Κοτσέκι).

Για το ίδιο θέμα άλλοι συμπατριώτες υποστηρίζουν:

1. ο Βαγγέλης Γερομιχαλός (1980) τονίζει: «Σ΄ ν΄ Ακατνή Σκουτίνα νιρό δεν είχαμι κι παίρναμι απ’ ντ΄ Νταλίγκα. Ξαναγκαστήκαμι κι βάλαμι έναν τιχνίτ΄ κι μας έφκιασι τς σουλήνις. Ήταν απ΄ του Νιζιρό. Ντιλινίκους ονομάζουνταν. Τρυπούσι μι του τρυπάν΄ μέσα, ν΄ αρίδα. Έφκιασι πεύκινις σουλήνις» (Στην Κάτω Σκοτίνα δεν είχαμε νερό. Μόνη πηγή ήταν η Νταλίγκα. Αναγκαστήκαμε να πληρώσουμε έναν τεχνίτη, ο οποίος έφτιαξε τους σωλήνες. Κατάγονταν από την Καλλιπεύκη. Ονομάζονταν Ντιλινίκος. Τύπαγε με το τρυπάνι, έχωνε την αρίδα και ετοίμαζε τους σωλήνες). «Με φροντίδα του αμερικανού θείου μεταφέρθηκε το νερό στο Κοτσέκι το 1938».

2. ο Πλεξίδας Γιώργος (13.9.21) και μου λέει: Το Κοτσέκι το ΄φκιασε ο αδερφός της γιαγιάς μου Αθανάσιος Αναργύρου Γερομιχαλός. Αυτός πήγε στην Αμερική, στο Σικάγο. Ενωρίτερα πήγε και ο παππούς μου Δημήτριος Πλεξίδας από το 1917 μέχρι το 1925.  Ο Γερομιχαλός έστειλε χρήματα από μόνος του, όχι με εράνους. Κτίστηκε το σχολείο. Έκανε 3 βρύσες. Μια εδώ που ήταν το άγαλμα, μια στον Αγιώρ΄ και μια στης Γιργούλινας. Αυτά που βλέψ΄ εδώ ήταν όλα Πλεξιδάτκα και Γιρμπχαλάτκα. Ο παππούς μου είχε γυναίκα Γερομιχαλού, τ΄ μανιά μ΄ Ευανθία.

3. Θωμάς Γερομιχαλός (Καραμπίνας) τον Αύγουστο του 2003 μου εξηγεί: Ο Θανάσης λεγότανε Γκατζιάρας γιατί ήταν «ζγκουρουμάλς» και ήταν ανύπαντρος. Κατέβασε το νερό από την Νταλίγκα στο Κοτσέκι.    

----------

ΣΥΓΓΕΝΟΛΟΪ (άμεσο) ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΓΕΡΟΜΙΧΑΛΟΥ: Από τον Χρυσάφη (Ξαφώ) γεννιούνται τα παιδιά: 1. Γιάννης, 2. Νικόλας, 3. Θανάσης (Γκατζιάρας), 4. Μιχαήλ, 5. Θωμάς, 6. Γρηγόρης, 7. Φρόσω, 8. Ευανθία.    

* ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΚΟΤΣΕΚΙ: Για την ονομασία «Κοτσέκι» ψάχνοντας από εδώ κι από κει, διαπίστωσα: 

α) σημαίνει αποθήκη του τσιφλικά, όπου συγκεντρώνονταν η συγκομιδή. Εκεί έπαιρναν το φόρο οι Τούρκοι "τζιλέμπδις" από τα φασόλια, σιτάρι, καλαμπόκι κλπ. Τα ταίριαζαν έτσι, ώστε να σχηματίζουν "σουρούλια-σουρούλια" μπροστά στους εφόρους.

β) σύναζαν τα σιτηρά τους οι αγάδες, όπου και το κουνάκι του σούμπαση (αντιπροσώπου του αφέντη).

γ) η λέξη προέρχεται από το αλβ. kotsek, σερβ. koftsek. Στον Α. Καρκαβίτσα ("Ζητιάνος") κιουτσέκι=υπόστεγο από καλάμι.

---------- 

ΕΙΚΟΝΕΣ

 


 

  

 Το παλιό δημοτικό σχολείο στην Κάτω Σκοτίνα (Κοτσέκι). Σήμερα στεγάζει άλλες υπηρεσίες.



 

  Θανάσης Γερομιχαλός. Πλάι στο σχολείο, όπου τοποθετήθηκε και η βρύση της πλατείας "Κοτσέκι".

 

 





                     Στη φωτογραφία μαθητές και οι δάσκαλοι Καραλής Γεώργιος, 
                 Παπαδιδασκάλου Λεωνίδας (ωρομίσθιος φιλόλογος) και 
                Κολάρου Ελένη. Επικεφαλής ο διευθυντής Αθανάσιος Βλέτσης 
                (με το ρεπούμπλικο). Σχολικό έτος 1950-51.












Σάββατο, 25 Σεπτεμβρίου 2021

ΕΜΦΥΛΙΟΣ: ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΚΡΑΤΟΥΜΕΝΟΣ

 

                  "Απ΄ ν΄ Απαλνή σ΄ ν΄ Ακατνή"      



 
Ο  Διονύσης Αγγέλης (1938-2020) μου δίνει συνέντευξη στις 7 Ιουλίου 2005. Η συζήτηση γίνεται στο σπίτι του στην Κάτω Σκοτίνα Πιερίας (γειτονιά: ζ τζ  Γιργούλινας). Θυμάται την περιπέτεια με τα σανίδια στην Άνω Σκοτίνα. Τα πράγματα εκτυλίσσονται στα δύσκολα χρόνια του Εμφυλίου (Καλοκαίρι του 1946). Στην κουβέντα συμμετέχει και η σύζυγος του Διονύση Βιργινία το γένος Κοτσιβού.

  

1.  Α Ν Τ Α Ρ Τ Ε Σ

Πάμι μι τουν αδιρφό μ' του Γκώτσιου να πάρουμι απού κάνα νώμου σανίδια (από κανέναν ώμο). Απού καμιά δικαριά στιγνά τα σανίδια να τα φέρουμι να φκιάξουμι κριβάτ'. Κι όπους τα πήραμι, έφκιασάμι. Ικεί απάν' οι αντάρτις στη μπλιά τ' Καραγιάν, κουντά στ' Χρυσκού (στη Μηλιά του Καραγιάννη, κοντά στο σπίτι του Χρυσικού) άρχισαν να πυροβουλούν.  Ο

 


Κώτσιος έφυγι, του ρέμα τροχάδην κάτου, απού του μύλου σας, κάτου στη
Μτσιάρα, που λέμι κι κατέφκι ιδώ στου σπίτ'. Ιγώ μι κράτσαν ώς του βράδ'.

-Οι αντάρτες;

          -Οι αντάρτις. Ας ήμαν μικρός. Μι κρατήσανι για να πάρουν πληρουφουρίες: «Έχ' στρατό κάτου»;

          -Σε ποιό μέρος σε κρατήσανε;

       -Στ' Καραγιάν' γκαρυά. Λέου  (σου λέω στην καρυδιά του Καραγιάννη):

          -Πέστι του γκαπιτάνιου να φύγου (παρακαλέστε τον καπετάνιο να μου επιτρέψει να φύγω). Πώς θα πάου στου χουργιό; Θα μι σκουτώσουν ι στρατός του βράδ'. Φυλάγουν ικεί του δρόμου. Βάζουν νάρκις.

          -Θα φύγς, θα 'ρθεί ου διοικητής, ο λοχαγός τώρα κι θα σι πει να φύγς.

          Γλέπου καμιά φουρά βασίλιβι ι ήλιους κι λέου:

          -Θα μ' αφήστι να φύγου;

            -Ιντάξ', θα φύγς. Τι θα πεις, άμα πας κάτου τώρα; Έχ στρατό πουλύ;

          -Τι να πω, τίπουτα, να! Ήταν συναγουνισταί ικεί κι μι κρατήσαν. Μι πχιάσαν κι μι κρατήσαν.

          -Ναι, έτσ'. Να μη μπεις τίπουτα άλλου.

       Κι αυτοί ήταν πουλλοί. Φουρτώσαν ικεί τα μπλάργια, κακό, πολυβόλα, χαμός γινόταν. Του μέρους γιμάτου αντάρτις. Φουρτώσαν κι μήλα. Μάζιβαν απού τη μπλια. Όποιους είχι μήλα τα μάζιβαν κι τα ΄πιρναν. Καμιά φουρά μ' αφήνουν, τρουχαδόν κάτου ιγώ. Νάρκα δεν είχαν βάλ' ακόμα. Μόλις φτάνου ζ Μπαναϊά, «αλτ, αλτ» οι στρατιώτις.

2.  Σ Τ Ρ Α Τ Ι Ω Τ Ε Σ   

 


    -Τι είσι;

          -Να, απού 'δώ είμι, λέου.

          -Ικεί που ήσαν;

          -Μ' είχαν οι αντάρτις.

          -Τι ώρα έγιναν αυτά;

         -Μόλις είχι σουρουπώσ'. Δεν έβγινι έξου άνθρουπους. Μι λέν:

          -Κι πού ήσαν;

          -Μ' είχαν οι αντάρτις κρατμένουν.

          -Γιατί;

          -Γιατί πήγαμι του προυΐ να πάρουμι κάτ' σανίδια κι μας έβαλαν μι τα πουλυβόλα. Κι μι πχιάσαν ιμένα κι μι κρατήσαν. Κι μέχρι να φύγου. Κι αυτό μι του ζόρ' έφυγα. Τς παρακάλισα κι έφυγα.

Καμιά φουρά μι λέν: «Ήταν πουλλοί άντάρτις»;

     -Πουλλοί. Κι μι πουλυβόλα κι μι μουλάρια. Φόρτουσαν κι πράματα κι έφυγαν για πάν' (Φόρτωσαν και διάφορα χρειαζούμενα πράματα και πήραν δρόμο για το βουνό)

---------- 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Για σχετική πληροφόρηση, το άμεσο οικογενειακό δέντρο του Διονύση έχει ως εξής: Από τον παππού Δημητρό γεννήθηκε ο Βαγγέλης Αγγέλης με σύζυγο την Καλλιόπα Δ. Κουκουσά. Από τον Βαγγέλη και Καλλιόπη  γεννήθηκαν τα παιδιά: 1. Δημητρός, 2. Κωνσταντίνος, 3. Διονύσης, 4. Μαρία, 5. Καλούδα, 6. Κατερίνα και 7. Σοφία.